Sheri Berman*: Δημοκρατία, αυταρχισμός και κρίσεις

Posted on 04 Απριλίου, 2020, 6:15 μμ
14 secs

Η κρίση του κοροναϊού μπορεί να είναι μια φυσική καταστροφή, αλλά η Sheri Berman γράφει πως οι κυβερνήσεις ανταποκρίνονται είναι προϊόν της πολιτικής τους


Μια παλιά παροιμία λέει ότι οι κρίσεις δεν φτιάχνουν ένα άτομο, αλλά μάλλον το αποκαλύπτουν. Το ίδιο ισχύει και για τα πολιτικά συστήματα: σε περιόδους κρίσης, τα βασικά πλεονεκτήματα και οι αδυναμίες τους χαράζουν βαθιά. Όταν άρχισε η κρίση του κοροναϊού, αποκαλύφθηκαν οι υποκείμενες αδυναμίες του κινεζικού αυταρχισμού.

Οι λανθασμένες ροές πληροφοριών από την κορυφή προς τα κάτω και από την κορυφή προς τα κάτω στην Κίνα εμπόδισαν την έγκαιρη κατανόηση της φύσης και του βάθους της κρίσης. Οι τοπικοί αξιωματούχοι στο Wuhan έδωσαν προτεραιότητα στη διατήρηση της εύνοιας από την κομματική ελίτ παρά στην προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών τους.

Η ύπαρξη τέτοιων λανθασμένων κυβερνητικών αποφάσεων και της ελίτ οδήγησαν το Ιράν να μετατραπεί στο επόμενο επίκεντρο της πανδημίας, ενισχύοντας μια αφήγηση αυταρχικής αδυναμίας μπροστά στην κρίση. Αλλά καθώς η πανδημία εξαπλώθηκε, αποκαλύφθηκαν οι αδυναμίες των αυταρχικών καθεστώτων.

Θεωρητικά, τα εγγενή χαρακτηριστικά της δημοκρατίας -ελευθερία του τύπου και της πληροφόρησης, οι πολιτικοί, τα κόμματα και οι κυβερνήσεις που ανταποκρίνονται στους πολίτες και τους εμπιστεύονται, οι αξιωματούχοι και οι γραφειοκράτες που διορίζονται βάσει αξιών και όχι συνδέσεων, θα πρέπει να παρέχουν πλεονεκτήματα στην αντιμετώπιση κρίσεων. Αλλά ο κοροναϊός έχει καταστήσει σαφές πόσο η θεωρία έχει πάρει διαζύγιο από την  πρακτική της δημοκρατίας σε κάποιες περιπτώσεις.

Διαφορετικά μονοπάτια

Τα τελευταία χρόνια, οι δημοκρατικές χώρες ακολούθησαν πολύ διαφορετικές διαδρομές. Σε ορισμένες χώρες, η δημοκρατία παρέμεινε ανθεκτική. Αυτές οι χώρες μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν τα εγγενή πλεονεκτήματα της δημοκρατίας για να ανταποκριθούν στην κρίση. Σε άλλα, τα δημοκρατικά πρότυπα και τα θεσμικά όργανα έχουν υποβαθμιστεί σε σημείο που τα θεωρητικά πλεονεκτήματα της δημοκρατίας δεν βρίσκονται σε καμία περίπτωση.

Στην πρώτη κατηγορία, για παράδειγμα, είναι οι Σκανδιναβικές χώρες. Οι εμπειρογνώμονες επανειλημμένα έχουν εκτιμήσει ότι οι δημοκρατίες των χωρών αυτών είναι ισχυρές, ενώ η ικανοποίηση των πολιτών τους από τη δημοκρατία και τα επίπεδα κοινωνικής εμπιστοσύνης παραμένει πολύ υψηλή. Οι απαντήσεις των κυβερνήσεων και των κοινωνιών της περιοχής στην κρίση αντανακλούν σαφώς αυτά τα χαρακτηριστικά.

Στη Δανία, η μειοψηφική κυβέρνηση των σοσιαλδημοκρατών διαπραγματεύθηκε άμεσα μια δέσμη μέτρων για την κρίση με συνδικαλιστικές οργανώσεις, οργανώσεις εργοδοτών και άλλα πολιτικά κόμματα, σε συνδυασμό με ένα lockdown για να περιορίσουν την εξάπλωση του ιού, με ριζοσπαστικά μέτρα για την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων από τα χειρότερα των αναπόφευκτων συνεπειών της ύφεσης. Μεταξύ αυτών των μέτρων είναι οι υποσχέσεις για κάλυψη τουλάχιστον 75% των μισθών των υπαλλήλων των εταιριών που διαφορετικά θα απολύονταν και δάνεια, φορολογικές αναστολές και επιπλέον βοήθεια για τις επιχειρήσεις που κρατούν κανονικά τους εργαζόμενους.

Ο στόχος τέτοιων πολιτικών είναι να διευκολύνουν την επανεκκίνηση της οικονομίας σε λίγους μήνες όταν η κρίση (ελπίζουμε ότι) θα τελειώσει, αποφεύγοντας τις πτωχεύσεις και διευκολύνοντας τις επιχειρήσεις να ξαναρχίσουν τη δραστηριότητά τους, καθώς δεν θα χρειαστεί να καταβάλουν προσπάθειες για πρόσληψη νέων εργαζομένων. Ανακοινώνοντας το άνευ προηγουμένου πεδίο εφαρμογής και το κόστος της δέσμης κρίσεων, ο υπουργός Οικονομικών της Δανίας δήλωσε ότι «δεν υπάρχει ανώτατο όριο» για το τι θα κάνει η κυβέρνηση για την προστασία της χώρας. Αυτό ήταν το αδιαμφισβήτητο καθήκον της κυβέρνησης, να προστατεύσει την κοινωνία  και την οικονομία της Δανίας.

Κοινωνική ευθύνη

Εν τω μεταξύ, η Σουηδία ανταποκρίθηκε αρχικά στην κρίση με λιγότερο αυστηρό κλείδωμα, βασιζόμενη αντ ‘αυτού στην αίσθηση της κοινωνικής ευθύνης και αλληλεγγύης των πολιτών για να επιτύχει συμμόρφωση μέσω περιορισμών  στη συμπεριφορά. Ο πρωθυπουργός Stefan Löfven έκανε μια πρωτοφανή ομιλία στο έθνος, όπου απεύθυνε έκκληση στους Σουηδούς να «αναλάβουν την ευθύνη για τους εαυτούς τους, τους συμπολίτες τους και τη χώρα τους», να εμπιστευθούν τις κυβερνητικές αρχές να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία τους και να έχουν πίστη στη δυνατότητα της «ισχυρής κοινωνίας» τους να αντιμετωπίσουν την κρίση.

Τέτοιες προσφυγές έχουν νόημα μόνο σε μια χώρα όπου οι πολίτες έχουν υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης μεταξύ τους και στους πολιτικούς θεσμούς. Για καλύτερα ή για χειρότερα, οι παρατηρητές έχουν σχολιάσει τη σχετική ηρεμία με την οποία οι Σουηδοί πολίτες και οι πολιτικοί έχουν αντιμετωπίσει μέχρι στιγμής την κρίση.

Όσον αφορά το μέτωπο της πολιτικής, η Σουηδική κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσης γρήγορα μέτρα για την παροχή βοήθειας στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μέσω της κρίσης, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης των μισθών των εργαζομένων, προκειμένου να αποφευχθούν οι απολύσεις, να χορηγηθούν δάνεια, φορολογικές αναστολές και πολλά άλλα. Όπως και στη Δανία, η ικανότητα της μειοψηφικής σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης να περάσει τέτοιες πολιτικές και η γενική ανταπόκρισή τους στην εξελισσόμενη κρίση, διευκολύνθηκε από την προθυμία των κομμάτων της αντιπολίτευσης να συνεργαστούν στο κοινοβούλιο. Στη Σουηδία, όπως και στη Δανία, η ιδέα ότι είναι η δουλειά της κυβέρνησης η προστασία της κοινωνίας και της οικονομίας είναι αδιαμφισβήτητη.

Σημαντική φθορά

Στο αντίθετο άκρο του πολιτικού φάσματος από τις σκανδιναβικές χώρες βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα τελευταία χρόνια η αμερικανική δημοκρατία γνώρισε σημαντική φθορά, ενώ η ικανοποίηση των πολιτών από τη δημοκρατία, καθώς και η εμπιστοσύνη μεταξύ τους και στους πολιτικούς θεσμούς, έχει μειωθεί πάρα πολύ. Οι απαντήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης στην κρίση αντικατοπτρίζουν σαφώς αυτά τα χαρακτηριστικά.

Μία από τις πιο εντυπωσιακές πτυχές της αρχικής αμερικανικής αντίδρασης ήταν η βαθιά απόκλιση μεταξύ ελίτ και πολιτών πάνω σε βασικά γεγονότα. Αρχικά, πολλοί Ρεπουμπλικάνοι πολιτικοί και μεγάλο μέρος των δεξιών μμε απεικόνιζαν την κρίση ως μια «φάρσα» και μια «υστερία»  μιας αριστερής συνωμοσίας για «αποσταθεροποίηση της χώρας και καταστροφής» του Donald Trump. Σε prime-time ζώνη στο Fox φιλοξενούμενος ρεπουμπλικάνος είπε στους τηλεθεατές ότι οι ανησυχίες σχετικά με τον κοροναϊό ήταν «μια ακόμη προσπάθεια να τεθεί υπό αμφισβήτηση ο πρόεδρος».

Ομοίως, οι προειδοποιήσεις των επιστημονικών εμπειρογνωμόνων σχετικά με την κρίση απορρίφθηκαν από ρεπουμπλικανικές και άλλες δεξιές ελίτ, ως αναξιόπιστες και μάλιστα ως μέρος μιας «συνομωσίας του βαθύ κράτους» για να βλάψουν τον Πρόεδρο. Αρχικά, ο Trump υιοθέτησε ουσιαστικά αυτές τις απόψεις, αναφέροντας τις προειδοποιήσεις των εμπειρογνωμόνων ως μια «φάρσα» που αποσκοπούσε στην αποδυνάμωσή του.

Οι ισχυρισμοί αυτοί φιλτραρίζονταν και περνούσαν στους πολίτες. Οι Ρεπουμπλικάνοι ψηφοφόροι ερωτηθέντες εξέφρασαν μια διαφορετική εικόνα της κατάστασης από τους υποστηρικτές των Δημοκρατικών και ήταν πολύ λιγότερο πιθανό να θεωρήσουν τον κοροναϊό ως σοβαρή απειλή.

Αυτή η αρχική απόκλιση απόψεων σήμαινε ότι η διοίκηση Trump, όπως και οι άλλοι Ρεπουμπλικάνοι πολιτικοί, αντιμετώπιζαν λιγότερες πιέσεις για να ενεργήσουν γρήγορα ή δυναμικά. Αν και οι Ρεπουμπλικάνοι είχαν χρόνο να αντιμετωπίσουν σοβαρότερα την κατάσταση, όπως συνέβη στην Κίνα και αλλού, η αποτυχία της κυβέρνησης να ανταποκριθεί γρήγορα είχε σοβαρές συνέπειες Τέλος φόρμας

Διαδεδομένη έλλειψη εμπιστοσύνης

Επίσης, η παρεμπόδιση μιας τέτοιας αντίδρασης ήταν η διαδεδομένη έλλειψη εμπιστοσύνης, ιδίως μεταξύ των Ρεπουμπλικάνων, στις κυβερνήσεις και στους πολιτικούς θεσμούς γενικότερα. Ο πρώην πρόεδρος Ρόναλντ Ρέιγκαν είχε δηλώσει ότι οι εννέα πιο τρομακτικές λέξεις στην αγγλική γλώσσα είναι «είμαι από την κυβέρνηση και είμαι εδώ για να βοηθήσω».

Η έλλειψη εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση που προτάθηκε από τον Ρέιγκαν έχει αναληφθεί με αυξάνοντα ζήλο από τους διαδόχους του. Όμως, ιδιαίτερα εν μέσω κρίσης, μια τέτοια άποψη φαίνεται να είναι γελοία. Όπως έχουν σημειώσει πολλοί, είναι δύσκολο να είσαι φιλελεύθερος κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας.

Ακόμα και πριν από την κρίση, η έλλειψη εμπιστοσύνης στην «μεγάλη κυβέρνηση» οδήγησε τη διοίκηση του Trump να αποδυναμώσει την ομοσπονδιακή γραφειοκρατία. Από την εκλογή του Trump το 2016 οι προϋπολογισμοί πολλών κυβερνητικών υπηρεσιών έχουν μειωθεί και πολλές θέσεις έχουν μείνει κενές.

Αλλά δεν είναι μόνο η ικανότητα της κυβέρνησης να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που έχουν υποστεί φθορά. Λείπει επίσης η προθυμία του Trump και των Ρεπουμπλικάνων να αναγνωρίσουν ακόμη και την ανάγκη ανάληψης κυβερνητικής δράσης. Έχουν χρησιμοποιήσει τη έλλειψη εμπιστοσύνης στην «μεγάλη κυβέρνηση» – και γενικότερα την απόρριψη της ιδέας ότι είναι η δουλειά της κυβέρνησης να προστατεύει την κοινωνία και την οικονομία – ως δικαιολογία για να απορρίψει πολιτικές που ακόμη και συντηρητικοί σε άλλες χώρες δέχονται όπως είναι απαραίτητο.

Αποφυγή παρέμβασης

Μόνο την περασμένη Παρασκευή ο Trump αποφάσισε να επικαλεσθεί την προεδρική του εξουσία, σύμφωνα με τον νόμο περί αμυντικής παραγωγής, για να αναγκάσει τις ιδιωτικές επιχειρήσεις να παράγουν προϊόντα απαραίτητα για να σώσουν ζωές. Οι επιχειρήσεις και τα συντηρητικά συμφέροντα είχαν ασκήσει πίεση ενάντια σε μια τέτοια κίνηση, δίνοντας προτεραιότητα στην αποφυγή της άμεσης κυβερνητικής παρέμβασης στις ανάγκες των Αμερικανών πολιτών.

Το αποτέλεσμα είναι οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης δεν διαθέτουν μάσκες και άλλα βασικά εργαλεία προστασίας και υπάρχει σοβαρή έλλειψη τεστ και άλλου εξοπλισμού που είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση της διευρυνόμενης καταστροφής. Πρόσφατα στην πατρίδα μου στη Νέα Υόρκη, μία από τις πλουσιότερες στον κόσμο, αντιμετωπίσαμε ιστορίες νοσοκόμων σε νοσοκομεία που αναγκάστηκαν να φορούν σακούλες απορριμμάτων ως προστασία.

Εν ολίγοις, αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ σαφές είναι ότι πολλά από τα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας που θα πρέπει να την καταστήσουν καλύτερα εξοπλισμένη για την αντιμετώπιση των κρίσεων έχουν εξαφανιστεί σημαντικά. Χωρίς αυτά προχωρά, η πιο εύπορη, τεχνολογικά προχωρημένη χώρα στον κόσμο. Και όταν πρόκειται για την αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων – κρίσεων – ακόμη και μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών ή ένας δυναμικός ιδιωτικός τομέας δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια σωστά λειτουργούσα και υπεύθυνη κυβέρνηση.

(Το άρθρο αυτό αποτελεί κοινή δημοσίευση της Social Europe και της IPS-Journal)

 

 *Sheri Berman

...