Edoardo Frattola

Πόσο μπορεί να κοστίσει μια πανδημία στην παγκόσμια οικονομία

-Kαταρχάς, είναι χρήσιμο να διευκρινίσουμε ποιες είναι οι διαδρομές μέσω των οποίων η εξάπλωση ενός μολυσματικού ιού μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία. Ένας πρώτος δίαυλος είναι η άμεση επίδραση στο υγειονομικό σύστημα των εμπλεκόμενων χωρών, οι οποίες καλούνται να φέρουν σημαντικό κόστος για τη φροντίδα των ασθενών και για μέτρα για τη συγκράτηση της λοίμωξης. αυτά τα έξοδα περιλαμβάνουν τόσο τα έξοδα για ιατροτεχνολογικά προϊόντα όσο και τα έξοδα για υπερωρίες για το προσωπικό του νοσοκομείου. Ωστόσο, οι κύριες ζημίες στην οικονομία ενδέχεται να είναι έμμεσες. Μεταξύ αυτών μπορούμε να τονίσουμε:

1.Τη μείωση της προσφοράς εργασίας εξαιτίας της ασθένειας (ή στις πιο σοβαρές περιπτώσεις θανάτου) μεγάλου αριθμού εργαζομένων ή της ανάγκης να φροντίζουν τα άρρωστα μέλη της οικογένειας, με επακόλουθη μείωση της παραγωγικότητας ·
2.Tο προσωρινό κλείσιμο επιχειρήσεων, καταστημάτων, σχολείων, δημόσιων υπηρεσιών για τον περιορισμό της μόλυνσης στις πληγείσες περιοχές ·
3. Aπότομη πτώση της ζήτησης των καταναλωτών, ιδίως στους τομείς που θεωρούνται περισσότερο “επικίνδυνοι” (τουρισμός, εστίαση, κινηματογράφοι και θέατρα, αθλητικές εκδηλώσεις, λιανικές πωλήσεις μη βασικών αγαθών, μεταφορές) ·
4. Mια κατάρρευση του διεθνούς εμπορίου και των ξένων επενδύσεων.

Πόσο μεγάλα είναι τα αποτελέσματα που μόλις περιγράψαμε; Τα αποτελέσματα σχεδόν όλων των μελετών που ασχολήθηκαν με αυτό το θέμα σχετίζονται με προσομοιώσεις βασισμένες σε οικονομετρικά μοντέλα γενικής οικονομικής ισορροπίας . Αυτά τα αποτελέσματα εξαρτώνται επομένως από τα χαρακτηριστικά των μοντέλων και από τις παραδοχές σχετικά με την έκταση δύο βασικών μεταβλητών: το “ποσοστό επίθετικότητας” του ιού (δηλαδή το ποσοστό του πληθυσμού που αρρωσταίνει) και το “ποσοστό θνησιμότητας” του (δηλαδή το ποσοστό του πληθυσμού που μολύνθηκε και πεθαίνει).  Γενικά, οι μελέτες που αναλύθηκαν εξετάζουν σενάρια παρόμοια με τις τρεις πανδημίες γρίπης που αναγνωρίζονται από την ΠΟΥ: η ισπανική γρίπη του 1918-19, η ασιατική γρίπη του 1957 και η γρίπη του Χονγκ Κονγκ το 1968-69 .Το ποσοστό επίθετικότητας  και των τριών πανδημιών εκτιμάται ότι είναι μεταξύ 25 και 35 τοις εκατό, ενώ το ποσοστό θνησιμότητας ήταν μεταξύ 2 και 3 τοις εκατό για την ισπανική και λιγότερο από το 0,2 τοις εκατό στις άλλες δύο περιπτώσεις (ΠΟΥ, 2009).

Ερχόμαστε τώρα στα αποτελέσματα των προσομοιώσεων. Τρεις μελέτες επικεντρώθηκαν στις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

 

Οι McKibbin και Sidorenko (2006): εξετάζουν τρία σενάρια, τα οποία εντοπίζουν τις τρεις πανδημίες του περασμένου αιώνα. Στο ηπιότερο σενάριο (παρόμοιο με τη γρίπη του Χονγκ Κονγκ το 1968-69), οι θάνατοι ανέρχονται σε 1,4 εκατομμύρια και η αρνητική επίπτωση στο παγκόσμιο ΑΕΠ τον πρώτο χρόνο μετά την έκρηξη της πανδημίας ήταν ίση με 0, 7 %,  στο «μέτριο» σενάριο (παρόμοιο με την ασιατική γρίπη του 1957), όπου αναμένονται 14 εκατομμύρια θάνατοι, το παγκόσμιο ΑΕΠ μειώνεται κατά 2%ςσε σχέση με την αναμενόμενη ανάπτυξη, ενώ στο πιο «σοβαρό» σενάριο (παρόμοιο με τη γρίπη Ισπανικά 1918-19), όπου οι θάνατοι ανέρχονται σε 71 εκατομμύρια, η πτώση κατά το πρώτο έτος φτάνει το 4,8%. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, ακόμη και στο πιο δυσμενές σενάριο, ο αντίκτυπος του ιού στην οικονομία μειώνεται κατά το δεύτερο έτος και τείνει να πέσει σχεδόν εντελώς από το τρίτο, όταν το ΑΕΠ αρχίζει να συγκλίνει σε επίπεδο μόνο ελαφρώς χαμηλότερο από αυτό πρόβλεψη πριν από την πανδημία (δεδομένου ότι οι θάνατοι μειώνουν μόνιμα την προσφορά εργασίας).

Δύο άλλα αποτελέσματα αξίζουν να επισημανθούν: (i) η μακροοικονομική επίπτωση είναι ισχυρότερη στις χώρες μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος, λόγω των μεγαλύτερων δυσκολιών συγκράτησης του ιού και της φυγής του κεφαλαίου σε ασφαλέστερες χώρες · (ii) ο πληθωρισμός στις περισσότερες χώρες αυξάνεται, καθώς οι διαταραχές της προσφοράς (χαμηλότερη προσφορά εργασίας, υψηλότερο κόστος παραγωγής για τις επιχειρήσεις), οι οποίες ωθούν τις τιμές προς τα πάνω, τείνουν να υπερισχύουν των κραδασμών της ζήτησης (μείωση της κατανάλωσης λόγω πανικού).
Burns  (2008): επαναλαμβάνει το σενάριο της ισπανικής γρίπης που διαπιστώθηκε στην προηγούμενη εργασία και εκτιμά ότι θα μειωθεί κατά 3,1% το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά το πρώτο έτος, με ισχυρότερη αρνητική επίδραση στις αναδυόμενες χώρες. Σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της πτώσης (περίπου τα δύο τρίτα) οφείλεται σε διαταραχές από πλευράς ζήτησης, δηλαδή αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών.
Verikios  (2011) προσομοιώνουν τις τριμηνιαίες επιπτώσεις δύο πανδημιών: ένας ελάχιστα μεταδοτικός αλλά πολύ θανατηφόρος ιός (ποσοστό επιθετικότητας 3%, ποσοστό θνησιμότητας 10%) και έναν πολύ μεταδοτικό αλλά όχι πολύ θανατηφόρο ιό (ποσοστό επιθετικότητας  40%, ποσοστό θνησιμότητας 0,5%). Και στις δύο περιπτώσεις, η αιχμή της αρνητικής επίπτωσης στο ΑΕΠ παρατηρείται στο δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο μετά την εμφάνιση της πανδημίας. Στη συνέχεια, η οικονομία επέστρεψε σταδιακά στην προηγούμενη τάση, βρισκόμενη όμως  σε ελαφρώς χαμηλότερο επίπεδο .

Ωστόσο, το μέγεθος των επιπτώσεων στο ΑΕΠ διαφοροποιεί τα δύο σενάρια. Στο σενάριο με λίγοτερο μεταδοτικό ιό, το παγκόσμιο ΑΕΠ μειώνεται κατά 0,3% το πρώτο έτος και κατά 0,1% στη δεύτερη, με αντίστοιχο αποτέλεσμα στην απασχόληση. Ο αντίκτυπος στο διεθνές εμπόριο, από την άλλη πλευρά, είναι διπλάσιος σε σχέση με τον ΑΕΠ, προκαλώντας μεγαλύτερη οικονομική ζημία στις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από το εμπόριο και τον τουρισμό. Στο σενάριο με πολύ μεταδοτικό ιό, από την άλλη πλευρά, κατά το πρώτο έτος, το παγκόσμιο ΑΕΠ μειώνεται κατά 3,3%, με κορυφές 4-4,5% στο δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο. για την απασχόληση και το διεθνές εμπόριο, ενώ οι τριμηνιαίες κορυφές είναι ακόμη χαμηλότερες (-6,5% και -5% , αντίστοιχα). Όπως έχει ήδη φανεί και στον Burns  (2008), και σε αυτή την προσομοίωση, είναι τα  σοκ από την πλευρά της ζήτησης  που καθορίζουν την πολύ αρνητική επίδραση του πρώτου έτους.

 

Οι Keogh-Brown  (2008), για παράδειγμα, αξιολογούν τις επιπτώσεις μιας πανδημίας ,στις κύριες ευρωπαϊκές οικονομίες ,με χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα του 1957 και του 1968-69 (επομένως όχι πολύ θανατηφόρα). Στο βασικό σενάριο, η επίπτωση στο ΑΕΠ είναι αρκετά περιορισμένη, γύρω στο 0,4-0,5%, και η κατανάλωση των νοικοκυριών μειώνεται κατά 1%. Ωστόσο, οι επιπτώσεις αυτές ενισχύονται σε μεγάλο βαθμό εάν υποτεθεί ότι, για να περιοριστεί η εξάπλωση του ιού, η κυβέρνηση κάθε χώρας διατάζει το κλείσιμο των σχολείων για τέσσερις εβδομάδες. Στην περίπτωση αυτή, υποθέτοντας ότι περίπου το 14% των εργαζομένων αναγκάζονται να παραμείνουν στο σπίτι για να φροντίσουν τα παιδιά τους, η αρνητική επίπτωση στο ΑΕΠ θα ανέλθει στο 5-8% ανάλογα με την εξεταζόμενη χώρα, ενώ η κατανάλωση θα μειωθεί κατά 9-11%. Η μελέτη δείχνει επίσης ότι μόνο η ανακάλυψη και η εξάπλωση ενός εμβολίου κατά των ιών θα μπορούσε να αντισταθμίσει τις αρνητικές συνέπειες του κλεισίματος των σχολείων, περιορίζοντας την πτώση του ΑΕΠ κάτω από το 1%.
Μια έκθεση, από το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (2006),  προσομοιώνει τις επιπτώσεις δύο διαφορετικών πανδημιών στην οικονομία των ΗΠΑ. Στην περίπτωση μιας πιο «σοβαρής» πανδημίας (ποσοστό επιθετικότητας 30%, ποσοστό θνησιμότητας 2,5%) και υποθέτοντας μια μέση απουσία από την εργασία τριών εβδομάδων, κατά το πρώτο έτος, το αμερικανικό ΑΕΠ θα μειωνόταν κατά 4, 25 % . Από αυτή την πτώσης , το 2,25% θα οφείλεται σε σοκ από την πλευρά της προσφοράς και 2% στο σοκ από την πλευρά της ζήτησης. Στο πιο ήπιο σενάριο (ποσοστό επιθετικότητας 25%, ποσοστό θνησιμότητας 0,1%, μέση απουσία από την εργασία για τέσσερις ημέρες), ωστόσο, η πανδημία θα μείωνε το ΑΕΠ κατά 1% το πρώτο έτος, με την ίση συμβολή των δύο τύπων σοκ.
Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2006), υιοθετώντας το πιο “σοβαρό” σενάριο της παραπάνω έκθεσης του Κονγκρέσσο  που μόλις περιγράφηκε και υποθέτοντας ότι η πανδημία διαρκεί  ένα τρίμηνο, υπολόγισε ότι η αρνητική επίπτωση στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ θα ήταν 1,6% (εκ των οποίων τα δύο τρίτα οφείλεται σοκ από πλευράς της προσφοράς) το πρώτο έτος και 0,5% το δεύτερο και το τρίτο έτος. Συνεπώς, μέρος της μείωσης του ΑΕΠ θα ανακτηθεί αρκετά γρήγορα, ακόμη και αν το ΑΕΠ θα συγκλίνει σε ελαφρώς χαμηλότερο επίπεδο από το αναμενόμενο πριν από την πανδημία (λόγω της μόνιμης μείωσης της προσφοράς εργασίας, όπως προαναφέρθηκε). Στο πλαίσιο αυτό, οι μεσογειακές χώρες (ιδίως η Ισπανία και η Ελλάδα) θα υποστούν χειρότερες οικονομικές ζημίες, επειδή εξαρτώνται περισσότερο από τον τουρισμό. Εάν ληφθούν υπόψη ισχυρότερες κρίσεις από πλευράς ζήτησης, της τάξης μεγέθους εκείνων που υποτέθηκαν στην έκθεση του Κονγκρέσσο  των ΗΠΑ, η κατάρρευση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ θα ήταν 3,3% το πρώτο έτος.

 

Γενικά, μπορούν να εξαχθούν τα ακόλουθα συμπεράσματα:
1. Η έκταση των οικονομικών επιπτώσεων μιας πανδημίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις υποθέσεις σχετικά με τη σοβαρότητα της μετάδοσης: μια «ήπια» πανδημία, παρόμοια με την ασιατική γρίπη του 1957 ή εκείνη του Χονγκ Κονγκ από το 1968-69, θα είχε περιορισμένη επίδραση στο παγκόσμιο ΑΕΠ, λιγότερο από 1% ετησίως, ενώ μια πιο «σοβαρή» πανδημία, παρόμοια με την ισπανική από το 1918-19, θα μπορούσε επίσης να παράγει αποτελέσματα της τάξης του 3-5% ετησίως.
2. Όλες οι εκτιμώμενες οικονομικές επιπτώσεις, όσο ισχυρές είναι, είναι κυρίως βραχυπρόθεσμες, οι οποίες τείνουν να επιλύονται σχεδόν εντελώς μέσα σε ένα χρόνο περίπου. Μεσοπρόθεσμα, το ΑΕΠ τείνει να είναι μόνο ελαφρώς χαμηλότερο από το επίπεδο που θα είχε επιτευχθεί ελλείψει της πανδημίας, ειδικά αν περιέχονται ανθρώπινες απώλειες.
3. Βραχυπρόθεσμα, ένας πολύ μεταδοτικός αλλά όχι πολύ θανατηφόρος ιός είναι πιο επιβλαβής για την οικονομία από έναν πολύ θανατηφόρο αλλά όχι πολύ μεταδοτικό ιό, καθώς είναι ικανός να προκαλέσει ισχυρότερους κραδασμούς τόσο στους καταναλωτές όσο και στις επιχειρήσεις. Το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα (περιεχόμενο), από την άλλη πλευρά, εξαρτάται αποκλειστικά από τη μόνιμη μείωση της προσφοράς εργασίας και κατά συνέπεια από τη θνησιμότητα της πανδημίας.
4. Οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο είναι ισχυρότερες από αυτές του ΑΕΠ, επομένως η οικονομική ζημία είναι μεγαλύτερη για τις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από το διεθνές εμπόριο.
5. Οι αναδυόμενες χώρες πλήττονται περισσότερο, όχι μόνο επειδή αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία στη συγκράτηση της εξάπλωσης του ιού, αλλά και επειδή το κεφάλαιο τείνει να μετακινηθεί σε προηγμένες χώρες, οι οποίες θεωρούνται ασφαλέστερες από τους επενδυτές.
6. Κατά τον προσδιορισμό της έκτασης των επιπτώσεων είναι σημαντικά, τόσο τα σόκ στην πλευρά της προσφοράς (χαμηλότερη προσφορά εργασίας, χαμηλότερη παραγωγικότητα, υψηλότερο κόστος για τις επιχειρήσεις κλπ.) όσο και τα σόκ απο πλευράς της ζήτησης (μείωση / τροποποίηση της κατανάλωσης λόγω πανικού), η επίπτωση στον πληθωρισμό εξαρτάται από το ποια από αυτά τα σόκ θα  επικρατήσουν.

 

Πηγή Repubblica

...