Νίκος Χατζηαργυρίου*: Επιπτώσεις της πανδημίας στην ηλεκτρική ενέργεια

Posted on 07 Απριλίου, 2020, 11:30 πμ
8 secs

Η κρίση που έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο λόγω της εξάπλωσης της πανδημίας του κορονοιού έχει επηρεάσει όλες τις βαθμίδες της ανθρώπινης δραστηριότητας και έχει αναδείξει τον κύριο ρόλο του ηλεκτρισμού στις σύγχρονες κοινωνίες. Στις ακραίες συνθήκες που έχουν δημιοργηθεί, χωρίς ηλεκτρισμό δεν θα μπορούσαν να παρασχεθούν οι αναγκαίες βοήθειες σε ασθενείς, να λειτουργήσουν τα ηλεκτρικά μηχανήματα στα νοσοκομεία, να λειτουργήσει σε πολλά σπίτια η θέρμανση, τα ψυγεία, κλπ.


Ενώ εκφράζονται δικαιολογημένες ανησυχίες για τη δυνατότητα του τηλεπικοινωνιακού συστήματος να αντέξει στο αυξημένο φορτίο, είναι γεγονός ότι η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί τη βάση της λειτουργίας και των τηλεπικοινωνιών, χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε δυνατότητα τηλεργασίας και όποια εξ αποστάσεως εξυπηρέτηση κοινωνικών και ψυχαγωγικών αναγκών για τους πολίτες που βρίσκονται σε αναγκαία παραμονή στο σπίτι, δεν θα μπορούσε να υπάρχει ευρεία ενημέρωση, ούτε να επικοινωνήσουν οι κυβερνήσεις με τους πολίτες κλπ. Ο ίδιος ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας έχει ήδη επηρεαστεί σημαντικά από την κρίση, αν και οι επιπτώσεις αυτές δεν είναι ακόμα πλήρως γνωστές, ιδιαίτερα αν
επιμηκυνθεί η διάρκεια του φαινομένου.

Αυτές τις μέρες η EURELECTRIC δημοσίευσε μια πρώτη αποτίμηση των επιπτώσεων της πανδημίας στις διάφορες Ευρωπαικές χώρες. Αν και οι λίγες εβδομάδες του Μαρτίου που περιλαμβάνονται δεν προσφέρονται για ασφαλή συμπεράσματα, οι τάσεις σε ευρωπαικό επίπεδο είναι εμφανείς.

Επιπτώσεις στο ηλεκτρικό φορτίο

Κατ ́αρχάς παρατηρείται σημαντική μείωση στο ηλεκτρικό φορτίο πολλών χωρών, ιδιαίτερα στην Ιταλία,Γαλλία, Ελβετία, όπου η μείωση είναι της τάξεως του 20%, και σε κάποιες περιοχές (π.χ. τουριστικές) άνωτου 30%. Σε άλλες χώρες, όπως η Ισπανία και Γερμανία, όπου η μείωση περιορίζεται στο 3%, η κατάσταση αναμένεται να αλλάξει δραστικά λόγω της σταδιακής αναστολής της βιομηχανικής δραστηριότητας (π.χ.στη Γερμανία οι βιομηχανικοί πελάτες καταναλώνουν το 40-45% του ηλεκτρισμού και του φυσικού αερίου, στο Βέλγιο το 70% του φορτίου είναι μη αστικό, κλπ.). Στην χώρα μας η μείωση εκτιμάται σε τάξη του 5% και αυτό οφείλεται μάλλον στο ότι έχει μεν μειωθεί η εμπορική κατανάλωση με παράλληλη αύξηση της οικιακής, αλλά δεν έχει σταματήσει σε μεγάλο βαθμό η βιομηχανική δραστηριότητα. Θα πρέπει πάντως να πούμε ότι η σύγκριση της κατανάλωσης διαφορετικών χρονικών περιόδων έχει σχετική αξία αν δεν ληφθεί υπόψη η επίδραση του καιρού, ο οποίος για τη χώρα μας παραμένει ψυχρός για την εποχή.

Επιπτώσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Η μείωση της κατανάλωσης με παράλληλη μείωση του κόστους τιμών του CO2 κατά 40%-50% έχει οδηγήσει σε πολύ χαμηλές τιμές ενέργειας, οδηγώντας τις στις περισσότερες χώρες στην περιοχή των 20€/MWh. Στην Ιταλία οι τιμές είναι οι ελάχιστες από το 2004, στην Ισπανία οι τιμές στην αγορά της επόμενης μέρας (day ahead) έχουν μειωθεί κατά 41% σε σχέση με το Μάρτιο του 2019, ενώ στην Αγγλία,οι βραχυπρόθεσμες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά σημειώνουν πτώση της τάξεως του 32% – 60% σε σχέση με το Μάρτιο του 2019. Οι εξελίξεις αυτές προκαλούν προφανώς μεγάλη αναστάτωση και αυξάνουν το ρίσκο των εταιρειών παραγωγής και προμήθειας και την ανάγκη πρόσβασης σε δεδομένα και σε εργαλεία πρόβλεψης. Επιπλέον οι πολύ έντονες διαφοροποιήσεις των τιμών ανάμεσα στις χώρες προκαλούν νέες ανάγκες στην αποδοτική λειτουργία της κοινής ευρωπαικήςαγοράς ενέργειας. Παράλληλα, σημειώνεται και μεγαλύτερο ποσοστό διείσδυσης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), π.χ. στην Ιταλία το ποσοστό αυτό έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ και οι χειριστές του συστήματος αντιμετωπίζουν ήδη τις προκλήσεις του μελλοντος, όπως αυτές θα προκύψουν από τη μεγάλη διείσδυση ΑΠΕ.

Επιπτώσεις στα νέα έργα και στη συντήρηση

Σημαντικές επιπτώσεις σημειώνονται στις περισσότερες χώρες στα υπό κατασκευή έργα, πολλά από αυτά έχουν σταματήσει, όπως συνέβη πρόσφατα και με το νέο εργοστάσιο παραγωγής της ΔΕΗ, την Πτολεμαίδα 5. Αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζονται και στην κατασκευή σταθμών και αιολικών πάρκων λόγω έλλειψης υλικών και αναγκαστικών περιορισμών στην κίνηση με προφανή αποτελέσματα τη μείωση των χρηματικών ροών, την πιθανή απώλεια επιδοτήσεων, την πιθανή επιβολή προσαυξήσεων λόγω καθυστερήσεων, κλπ. Ακόμα μεγαλύτερες επιπτώσειw παρατηρούνται σε πολλές χώρες στις εργασίες συντήρησης (π.χ. στους σταθμούς παραγωγής στη Γαλλία) λόγω έλλειψης υλικών και προσωπικού από άδειες και ασθένειες, λόγω περιορισμών στις μετακινήσεις, κλπ. Είναι προφανές ότι οι
επιδράσεις αυτής της έλλειψης, αν συνεχισθεί, θα φανούν αργότερα, όχι μόνο στην παραγωγή, π.χ. στα δίκτυα μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των βλαβών, κλπ. Οι αδυναμίες αυτές κάνουν και για τη χώρα μας ακόμα πιο σαφή την ανάγκη για προληπτική και στοχευμένη συντήρηση, η οποία αποτελεί μια διεθνή τάση.

Επιπτώσεις στην εμπορία

Στις περισσότερες Ευρωπαικές χώρες αναφέρεται το θέμα της δραστικής μείωσης των πληρωμών  λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος από τους καταναλωτές, γεγονός που δημιουργεί τεράστια προβλήματα στις εταιρείες προμήθειας ενέργειας. Δεν ειναι μόνο η Ελλάδα, το πρόβλημα αυτό αναφέρεται ως μείζον και στο Βέλγιο, την Ιταλία, τη Δανία, κλπ. Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα έντονες για τους προμηθευτές σε χώρες που το σκέλος της ενέργειας αποτελεί ένα μικρό σχετικά μέρος του τιμολογίου, καθώς το υπόλοιπο το οποίο αποτελείται από φόρους, ενισχύσεις, αποζημιώσεις διαχειριστών, κλπ οι προμηθευτές είναι υποχρεωμένοι να πληρώσουν ανεξαρτήτως είσπραξης του. Αυτό
συμβαίνει π.χ. στη Γερμανία όπου το σκέλος εκτός ενέργειας αποτελεί το 77%, στο Βέλγιο το 66%, στη χώρα μας υπερβαίνει το 60% και περιλαμβάνει εκτός των ανωτέρω και δημοτικά τέλη, κλπ.

Οι κρίσιμες υποδομές των δικτύων

Το ευχάριστο νέο είναι ότι όλες οι χώρες δηλώνουν ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για την επάρκεια ενέργειας, τουναντίον η μείωση της ζήτησης προκαλεί υπερεπάρκεια παραγωγής, σε αυτήν άλλωστε οφείλονται και οι χαμηλές τιμές της ενέργειας. Αυτό όμως που φαίνεται παντού και πέραν πάσης αμφιβολίας είναι η καίρια σημασία των δικτύων μεταφοράς και διανομής. Σε όλες τις χώρες τα δίκτυα αναδεικνύονται στις απόλυτα κρίσιμες υποδομές, χωρίς τις οποίες δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσουν ούτε στοιχειωδώς η οικονομία και η κοινωνία και αυτό θέτει διάφορα ερωτήματα. Έτσι, όπως και για τις άλλες κρίσιμες υποδομές, όπως οι υποδομές υγείας, τίθεται επιτακτικά το θέμα του δημοσίου ελέγχου
στα δίκτυα ενέργειας, πόσο μάλλον όταν οι υποδομές αυτές αποτελούν φυσικά μονοπώλια στα οποία δε μπαίνει εκ των πραγμάτων θέμα ανταγωνισμού και αγοράς. Επιπλέον, τίθεται σε σοβαρή αμφισβήτηση το σημερινό αφήγημα ότι τα δίκτυα αποτελούν «τα ασημικά της ΔΕΗ», τα οποία θα τη βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τα όποια οικονομικά της προβλήματα ή τα οποία προσφέρουν απλά επενδυτικές ευκαρίες. Τα έξυπνα δίκτυα δεν εξαντλούνται στους έξυπνους μετρητές και τεχνολογίες 4G.

Πέρα από όλα αυτά, αποδεικνύεται περίτρανα η ανάγκη της ενίσχυσης και προετοιμασίας των δικτύων ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν φαινόμενα μκρής συχνότητας και μεγάλων επιπτώσεων, δηλαδή να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα (resilience) τους με έξυπνες τεχνολογίες. Η ανάγκη αυτή αναδεικνύεται με όλο και μεγαλύτερη συχνότητα τα τελευταια χρόνια, όπου λόγω της κλιματικής αλλαγής το δίκτυο καλείται να λειτουργήσει υπό ακραίες καιρικές συνθήκες, όπως σε πλημμύρες,χιονοθύελλες, σεισμούς, φονικές πυρκαγιές και τώρα στην ακραία κατάσταση της πανδημίας.

Αποδεικνύεται η τεράστια ανάγκη προτεραιότητας στην ενίσχυση του δικτύου με νέες τεχνολογίες και αυτοματισμούς και δικαιώνεται πλήρως η στρατηγική του ΔΕΔΔΗΕ τα τελευταία 6 χρόνια, η οποία οργάνωσε και προχώρησε στην υλοποίηση σημαντικών έργων προς αυτή την κατεύθυνση. Και προφανώς χρειάζεται να γίνουν πολύ περισσότερα, χρειάζεται να ενισχυθεί η εξ αποστάσεως εξυπηρέτηση των καταναλωτών, η τηλε-εποπτεία και ο τηλε-έλεγχος, η εξ αποστάσεως αποκατάσταση βλαβών, όπου είναι δυνατόν, η προληπτική και στοχευμένη συντήρηση, κλπ. Χρειάζεται να εξετασθούν νέες τεχνολογίες πληροφορικής και ρομποτικής για περιπτώσεις εκτάκτων αναγκών, ιδιαίτερα για λειτουργίες που δεν
είναι δυνατόν να σταματήσουν καθόλου, όπως στα κέντρα εποπτείας και ελέγχου του συστήματος και των δικτύων ή για ανάγκες αποκατάστασης σοβαρών βλαβών. Κυρίως όμως χρειάζεται μια νέα οπτική στο θέμα της ανάπτυξης και λειτουργίας των δικτύων που θα λαμβάνει σοβαρά υπόψη την ενίσχυση της ανθεκτικότητας τους. Οι διαχειριστές των δικτύων θα πρέπει να διαθέτουν καλά επεξεργασμένα πλάνα αντιμετώπισης ακραίων καταστάσεων και η ΡΑΕ θα πρέπει να ελέγχει και να παρέχει κίνητρα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, όπως ήδη έχει αρχίσει να συζητείται σε περισσότερο προηγμένες χώρες.

Είναι προφανές ότι μετά το τέλος της πανδημίας πολλά θα πρέπει να αλλάξουν στην οικονομική και κοινωνική ζωή στην χώρα μας, αλλά και διεθνώς, και ένα από τα σημαντικότερα είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τις κρίσιμες υποδομές μας και ανάμεσα σε αυτές τα δίκτυα ηλεκτρισμού. Η προετοιμασία για ακραίες καταστάσεις με ενίσχυση της ανθεκτικότητας τους αποτελεί πλέον απόλυτη αναγκαιότητα.

*Νίκος Χατζηαργυρίου
Καθ. ΕΜΠ, διευθυντής της ερευνητικής ομάδας SMARTRUE,
πρώην Προεδρος και ΔΝΣ ΔΕΔΔΗΕ

 

 

Energypress

...