Lucrezia Reichlin*: Covid-19-Μια ευκαιρία για την Ευρώπη

Posted on 17 Μαρτίου, 2020, 4:38 μμ
22 secs

Για χρόνια υπήρχε έντονος φόβος ότι ένας ‘’μαύρος κύκνος’’ θα δοκίμαζε τις δυνατότητες της  διαχείρισης κρισεων της Ευρωπαικής  Ένωσης . Με το ξέσπασμα του κορωναϊού, οι φόβοι αυτοί έχουν περάσει – και δεν είναι καθόλου σαφές ότι η Ευρωπαικη Ένωση θα μπορέσει να το αντέξει.

Η επιδημία Covid-19 δεν είναι απλώς μια δοκιμή αντοχής. Αρχικά, είναι πιθανό να επηρεάσει ολόκληρο τον κόσμο, οδηγώντας σε μια συγχρονισμένη επιβράδυνση της ανάπτυξης ή ακόμα και ύφεση. Οι συγχρονισμένες υφέσεις είναι σχεδόν πάντα βαθύτερες και διαρκείς σε σχέση με τις οικονομικές επιπτώσεις που πλήττουν μεμονωμένες οικονομίες και χτυπάνε  ιδιαίτερα τις ανοικτές οικονομίες όπως της ΕΕ.

Ενώπιον του προβλήματος, επειδή κάθε κράτος και μέλος της ΕΕ αντιμετωπίζει σοβαρό πλήγμα, θα είναι όλο και λιγότερο ικανοί να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον απ’ οτι κατά την κρίση της ευρωζώνης που ξεκίνησε το 2010. Βεβαίως, η Ιταλία έχει πληγεί περισσότερο. Αλλά τα προηγούμενα πρότυπα μετάδοσης αλλού υποδηλώνουν ότι το Covid-19 θα συνεχίσει να εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη, θέτοντας κάθε χώρα σε αυξανόμενη πίεση.

Φυσικά, είναι αδύνατο να πούμε με ακρίβεια πώς θα εξελιχθεί η επιδημία. Αλλά αυτή η αβεβαιότητα θα επιδεινώσει το οικονομικό έλλειμα, διότι θα υπονομεύσει τις επενδύσεις και την κατανάλωση των νοικοκυριών.

 

Προφητεία της ύφεσης

Ήδη ο ιός έχει διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού και επιβραδύνει το παγκόσμιο εμπόριο, με προβλέψιμες αρνητικές επιπτώσεις στα εταιρικά έσοδα και στην απασχόληση. Οι τομείς του τουρισμού και των μεταφορών έχουν πληγεί ιδιαιτέρως, εξαιτίας όχι μόνο των ταξιδιωτικών περιορισμών που επιβάλλει η κυβέρνηση, αλλά και της εθελοντικής «κοινωνικής αποστασιοποίησης» και της μείωσης των μετακινήσεων. Ως αποτέλεσμα, η συνολική ζήτηση έχει ήδη μειωθεί, αντανακλώντας τις πτώσεις των τιμών του πετρελαίου – συνήθως προάγγελος της παγκόσμιας ύφεσης.

Βεβαίως, οι συνέπειες ενός αρνητικού σοκ, όπως το Covid-19, όσο οδυνηρές, θα μπορούσαν να είναι σύντομες. Όμως, ενώ η Κίνα φαίνεται ότι έφερε τις νέες μολύνσεις υπό έλεγχο, ο αριθμός των περιπτώσεων συνεχίζει να αυξάνεται αλλού. Αν δεν αλλάξουν σύντομα, οι οικονομικές επιπτώσεις είναι απίθανο να είναι προσωρινές.

 

Ένα πιο πιθανό σενάριο είναι ότι το σοκ του Covid-19 θα ελέγξει την ανθεκτικότητα των συστημάτων δημόσιας υγείας, των εργασιακών σχέσεων και των επίσημων και ανεπίσημων μηχανισμών αλληλεγγύης σε όλη την ΕΕ. Και αν η πανδημία δεν αντιμετωπίσει με μια επιθετική και έγκαιρη πολιτική απάντηση, τα αποτελέσματά της είναι πιθανό να είναι μακροχρόνια, ειδικά εάν ενεργοποιηθούν οι μηχανισμοί ενίσχυσης.

Αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούν συνήθως μέσω του χρηματοπιστωτικού τομέα. Τα ευχάριστα νέα είναι πως χάρη στη βελτιωμένη ρύθμιση, οι τράπεζες κεφαλαιοποιούνται καλύτερα απ’ οτι το 2008, όταν ξέσπασε η τελευταία παγκόσμια οικονομική κρίση. Ωστόσο, ορισμένες χώρες εξακολουθούν να έχουν σοβαρές αδυναμίες και η ανθεκτικότητα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων παραμένει αμφίβολη. Στον τομέα της μεταποίησης, τα ΜΜΕ ήδη υποφέρουν. Σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, η ζημιά τους θα καταλήξει σε ισολογισμούς των τραπεζών.

 

Συντονισμένη δράση

Στην ΕΕ, η ικανότητα αποτελεσματικής αντιμετώπισης και αντοχής των αναπόφευκτων ζημιών (συμπεριλαμβανομένης της συνολικής μείωσης της ζήτησης) ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών. Ωστόσο, ακόμη και σε σχετικά καλά εξοπλισμένες χώρες, μονομερή, ad hoc μέτρα έχουν περιορισμένες μόνο δυνατότητες. Η συντονισμένη δράση – ειδικά στο φορολογικό μέτωπο – θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματική.

Αυτό δεν σημαίνει απλά να επιτρέπεται στα κράτη-μέλη να “τρέχουν” μεγαλύτερα δημοσιονομικά ελλείμματα. Παρόλο που αυτό θα βοηθούσε – μεταξύ άλλων βελτιώνοντας τη σχέση μεταξύ της ΕΕ και των πολιτών της – θα επηρέαζε τα πρωταθλήματα κινδύνου ορισμένων χωρών (όπως δείχνει η ιταλική περίπτωση). Μάθαμε πριν από μια δεκαετία ότι αυτό θα μπορούσε να απειλήσει την ίδια την επιβίωση της ευρωζώνης και να επιδεινώσει την κρίση οδηγώντας σε χρηματοοικονομική κατάτμηση.

Η νομισματική πολιτική μπορεί να βοηθήσει με διάφορους τρόπους – συγκεκριμένα με την παροχή ρευστότητας όπου χρειάζεται. Για παράδειγμα, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής θα μπορούσαν να εφαρμόσουν στοχοθετημένες επιχειρήσεις υπό τον όρο ότι οι τράπεζες δανείζουν τις ΜΜΕ. Σε γενικές γραμμές, οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να χρησιμοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να αντισταθμίσουν την πτωτική πίεση στις προσδοκίες για τον πληθωρισμό από την πτώση των τιμών του πετρελαίου.

Αλλά αυτό που πραγματικά χρειάζεται η ΕΕ είναι ένα συντονισμένο δημοσιονομικό κίνητρο που εκμεταλλεύεται την εξουσία συγχρηματοδότησης. Ωστόσο, προς το παρόν, δεν διαθέτει κανένα μέσο για την υποστήριξη των χωρών μελών εν μέσω μεγάλων κοινών κρίσεων. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί σε ένα ακραίο σενάριο, αλλά η χρήση του ως εργαλείου διαχείρισης της ζήτησης θα ήταν ακατάλληλη. Το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ είναι πολύ μικρό για τη δουλειά.

 

Μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων

Η πανδημία Covid-19 αντιπροσωπεύει επομένως μια ευκαιρία για την ΕΕ να δημιουργήσει ένα ισχυρό μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων, ο οποίος συγκεντρώνει τους πόρους των κρατών μελών και τις κατευθύνει προς μια συντονισμένη δημοσιονομική πολιτική. Η ιδέα ενός τέτοιου «ασφαλιστικού ταμείου» δεν είναι καινούργια: αρκετοί οικονομολόγοι υποστήριξαν την ιδέα μετά την τελευταία κρίση, όταν η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση της διακυβέρνησης ήταν σε πλήρη εξέλιξη.

Η ΕΕ τείνει να σημειώνει την μεγαλύτερη πρόοδο σε δύσκολες στιγμές. Και όπως μπορούν να επιβεβαιώσουν τα εκατομμύρια των ανθρώπων που βρίσκονται σε κλειστούς χώρους στην Ιταλία και εκτός αυτής, η εστία Covid-19 είναι πολύ κακή στιγμή. Τώρα είναι η στιγμή για την ΕΕ να λάβει ταχεία συντονισμένη δράση και να αξιοποιήσει τη δυναμική για την οικοδόμηση των θεσμών που χρειάζεται για να διευκολύνει ακόμη πιο αποτελεσματική δράση την επόμενη φορά.

Το τωρινό γεωπολιτικό πλαίσιο πρέπει να ενισχύσει το κίνητρο της Ευρώπης να ενισχύσει την ικανότητα διαχείρισης της κρίσης. Το 2008 κυριαρχούσε η διεθνής συνεργασία και οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ένας αξιόπιστος εταίρος της Ευρώπης. Όταν οι ευρωπαϊκές τράπεζες χρειάζονταν απεγνωσμένα δολάρια ΗΠΑ, οι γραμμές ανταλλαγής νομισμάτων δημιουργήθηκαν γρήγορα για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Σήμερα, αντιθέτως, ο απομονωτισμός βρίσκεται σε άνοδο, με τις ΗΠΑ να ηγούνται. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ δεν συμβουλεύτηκε κανέναν πριν εφαρμόσει την πρόσφατη περικοπή επιτοκίων έκτακτης ανάγκης. Έιναι θλιβερό να σκεφτεί κανείς τι θα συνέβαινε αν οι ευρωπαϊκές τράπεζες χρειάζονταν επειγόντως χρηματοδότηση σε δολάρια σε αυτό το πλαίσιο.

Το Covid-19 θα πρέπει να αποτελεί ισχυρή προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο. Ο συνδυασμός της υποβάθμισης του περιβάλλοντος και της βαθιάς οικονομικής διασύνδεσης έχει καταστήσει τον κόσμο πιο ευάλωτο από ποτέ σε ξαφνικές, μεγάλες διαταραχές. Η ΕΕ οφείλει στους πολίτες της να εξασφαλίσουν ότι μπορεί να ανταποκριθεί.

 

 

Lucrezia Reichlin *: Professor of Economics, London Business School – τέως Director General of Research at the ECB in Frankfurt

 

 

socialeurope.eu

(Μετάφραση independentnews.gr)

...