Χτες άρχισε να εφαρμόζεται το μέτρο των αγορών με click-away, ή με προαγορά και παραλαβή από τον εξωτερικό χώρο του καταστήματος, όπως είναι το επίσημο μακρινάρι, αλλά η λέξη συζητιέται εδώ και κάμποσο καιρό, από τότε που έπεσε η σχετική ιδέα. Την έχουμε μάλιστα συμπεριλάβει και στην ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς, που άρχισε χτες, και μπορώ να σας εκμυστηρευτώ πως η λέξη αυτή αποτέλεσε σημείο τριβής στην εφορευτική επιτροπή -το 50% των μελών υποστήριζε ότι είναι πολύ πρόσφατος όρος, αλλά το άλλο 50% θεωρούσε ότι πρόκειται για αυθεντικό νεολογισμό. Τελικά, το στρίψιμο της ηλεδεκάρας αποφάσισε να μπει κι αυτή η λέξη στην ψηφοφορία.

Η λέξη συζητιέται, έγραψα. Αφενός, επί της ουσίας. Αν δηλαδή είναι εύκολο στην πρακτική εφαρμογή του αυτό το μέτρο, τόσο από την πλευρά του εμπόρου όσο και από του πελάτη -αν έχετε εμπειρία, θα μας το πείτε στα σχόλια. Όμως συζητήθηκε, αφετέρου, και η ιδια η λέξη, καθώς πολλοί αναρωτήθηκαν πώς μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά, ιδίως σε σχέση με την εκστρατεία που έχει πρόσφατα ξεκινήσει ο καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης κατά της συρροής ξένων όρων.

Πράγματι, ο κ. καθηγητής, αφού πρώτα θέλησε να εξελληνίσει τα delivery και take-away (αγνοώντας ότι το τελευταίο έχει προ πολλού καθιερωθεί ως ‘πακέτο’), στις 26 Νοεμβρίου εγραψε στη σελίδα του στο Φέισμπουκ:

«Και τώρα “click away”. Καλά να πάθετε…»

Όσοι «κατάπιαν» το take away, τώρα «καπάκι» θα καταπιούν και το click away! Τους take και τους σήκωσε το take away, τώρα τους click και τους πάτησε το click away! Και ποιος ξέρει τι τους περιμένει λίγο πιο away. […] ​

Εμείς (οι ταπεινοί τής γλώσσας μας) θα λέμε «για το σπίτι» το take away και «(παραγγελία) για έξω» το click away. […]​

Βλέπουμε ότι αρχικά είχε προτείνει την απόδοση «παραγγελία για έξω».

Σε επόμενη ανάρτηση εξετάζει το θέμα πιο σοβαρά και αλλάζει και άποψη:, Νίκος Σαραντάκος: Πώς να το λέμε το click-away;, INDEPENDENTNEWS

Τώρα προτείνει το «παράδοση εκτός» (ενν. καταστήματος) ή το «παραλαβή εκτός» (ενν. καταστήματος) διότι έτσι «ίσως γλυτώσουμε το click away που ελάχιστοι καταλαβαίνουν τι σημαίνει».

Τα επιχειρήματά του τα βλέπετε αναλυτικά αριστερά (στο ίδιο σημείωμα είχε και την πρόταση να αποδοθεί ο κούριερ ως ταχυδιανομέας, αλλά έκοψα το σχετικό απόσπασμα μια και δεν μας ενδιαφέρει εδώ).

Σε τρίτο του άρθρο, προχτές στην Καθημερινή, ο κ. Μπαμπινιώτης απαντά σε σχετικά άρθρα του Π. Μανδραβέλη και του Τ. Θεοδωρόπουλου, οι οποίοι είχαν διαφωνήσει με την εκστρατεία του και εκθέτει τις γενικοτερες απόψεις του εναντίον της «γλωσσικής αγγλοκρατίας» προσάπτοντας «γλωσσική ακηδία» σε όσους δείχνουν ανεκτικότητα ή μοιρολατρία σε αυτή την εισροή ξένων όρων.

Αυτό το άρθρο του κ. Μπ. το παρέθεσα για λόγους πληρότητας της τεκμηρίωσης, αλλά επειδή πιάνει γενικότερο και πολύ ενδιαφέρον θέμα δεν θα το σχολιάσω, τουλάχιστον σήμερα. Σήμερα θα περιοριστώ στον όρο click-away, αν και έχω επίγνωση του ότι η συζήτηση δεν είναι εύκολο να περιοριστεί. Πάντως αξίζει να δούμε σε επόμενο άρθρο το θέμα των ξενισμών ίσως με άξονα το άρθρο του κ. Μπαμπινιωτη περί ακηδίας, ίσως και με βάση μια πρόσφατη συνέντευξη του Φοίβου Παναγιωτίδη, που πάντως έχει ευρύτερο θέμα.

Θέλω όμως να πω περισσότερα για αυτόν τον νέο όρο. Η διαδικασία είναι σε γενικές γραμμές γνωστή. Ο πελάτης παραγγέλνει από το Διαδίκτυο ή και τηλεφωνικά, πληρώνει το είδος που αγόρασε ηλεκτρονικά, συμφωνεί ημέρα και ώρα παράδοσης και πηγαίνει τη συγκεκριμένη μέρα στον ειδικό χώρο που έχει διευθετηθεί ανάλογα έξω από το κατάστημα και παραλαμβάνει το είδος που αγόρασε. Σε σύγκριση με τις ηλεκτρονικές αγορές όπου η παράδοση/παραλαβή γίνεται με φροντίδα του πωλητή, η διαφορά είναι ότι η παραλαβή/παράδοση εδώ μετακυλίεται στον πελάτη, γίνεται με φροντίδα του πελάτη,  Ετσι αποφεύγεται η συμφόρηση στις μεταφορικές εταιρείες, και επιταχυνεται η παράδοση/παραλαβή (αλλά βέβαια αν υποθέσουμε ότι όλοι κάνουν τις αγορές τους με τον νέο αυτό τρόπο, θα έχουμε νέα συμφόρηση στα ραντεβού παραλαβης ή συνωστισμό έξω απο το κατάστημα). Υποθέτω θα υπάρχει κάποια πρόβλεψη για το πώς γίνεται η επιστροφή των αγορών σε περίπτωση που ο πελάτης δεν είναι ικανοποιημένος.

 

Ο αγγλικός όρος, click away, ξένισε πολλούς, και δίκαια. Όπως σημειώνεται σε σχετικο ενδιαφερον σημείωμα της Λεξιλογίας, από το οποίο έχω αντλήσει ασύστολα υλικό, ο όρος φαίνεται να είναι ελληνική ευρεσιτεχνία.

Πράγματι, στα αγγλικά το ρήμα click away σημαίνει «πατάω το κουμπί της κάμερας ξανά και ξανά», «τραβάω τη μια φωτογραφία μετά την άλλη» ή «χτυπάω το ένα πλήκτρο μετά το άλλο» και παρόμοιες χρήσεις, π.χ.

The design, decor, details and theme kept my friend very busy as he was clicking away with his new camera.

Υπάρχει επίσης η έκφραση one click away, που χαρακτηρίζει την ευκολία με την οποία μπορείς να κάνεις κάτι στο διαδίκτυο, όταν το κάθε τι απέχει ελάχιστα κλικ του ποντικιού.

Αλλά η διαδικασία την οποία περιγράφει ο δικός μας όρος click away, δηλ. προαγοράζω από το διαδίκτυο και πηγαίνω να παραλάβω από το κατάστημα, στις αγγλοσαξονικές χώρες λέγεται click and collect ή curbside pick-up.

Φαίνεται πως ο αγγλικός όρος πλάστηκε εν Ελλάδι, λοιπόν, από Έλληνες. Και υποψιάζομαι πως πλάστηκε πάνω στο μοντέλο του take away. Όπως για τα φαγητά υπάρχει το take-away (πακέτο που το λέμε), όπου περνάω από το κατάστημα (εστιατόριο, σουβλατζίδικο κτλ.), χωρίς να μπω μέσα, δίνω παραγγελία και περιμένω και παραλαμβάνω σε πακέτο τα φαγητά, έτσι κάποιοι σκέφτηκαν το click-away για τις αγορές άλλων ειδών εκτός εστίασης.

Πώς θα το πούμε αυτό αν θέλουμε αυτόχθονα όρο; Στο σχετικό επίσημο κείμενο αναφέρεταιΛιανική πώληση μόνο με την διαδικασία προαγοράς και παραλαβή από εξωτερικό χώρο του καταστήματος (click away) και πιο πέρα: Τρόπος προαγοράς και παραλαβής από κατάστημα (click away).

Το «προαγορά και παραλαβή από κατάστημα» είναι μεν ακριβές αλλά είναι μακρινάρι (πολύ περισσότερο το «προαγορά και παραλαβή από εξωτερικό χώρο του καταστήματος»!). Το «παραλαβή από το κατάστημα» είναι συντομότερο και δεν χάνει σε σαφήνεια -η προαγορά υπονοείται, αλλιώς δεν υπάρχει και παραλαβή. Το «παραλαβή εκτός» του κ. Μπαμπινιώτη νομίζω πως είναι παραπλανητικό, διότι το «εκτός», που μπήκε από υπερβολική φροντίδα να τονιστεί η συγκεκριμένη διαδικασία που εφαρμόζεται λόγω λοκντάουν, λειτουργεί παραπλανητικά, δεν δείχνει ότι η παραλαβή γίνεται αμέσως έξω από το κατάστημα. Ακόμα πιο παραπλανητικό το «παράδοση εκτός», που μπορεί να κάνει τον ανυποψίαστο να σκεφτεί ότι η παράδοση γίνεται έξω από το σπίτι του αγοραστή.

Βέβαια, τίποτε από αυτά δεν είναι μονολεκτικό. Αν θέλαμε σώνει και καλά μονολεκτική απόδοση θα καταφεύγαμε σε κάτι σαν «κλικαγορά» ή… κλικαγώι που προτάθηκαν στη σχετική συζήτηση στη Λεξιλογία ή ίσως σε κάτι με το πακέτο π.χ. «τηλεπακέτο». Γενικά είμαι υπέρ των μονολεκτικών όρων, αλλά εδώ δεν το βρίσκω αναγκαίο.

Βέβαια, όποια πρόταση κι αν κάνουμε, ο περισσότερος κόσμος θα το λέει click-away, ή κλικ-εγουέι. Αυτό δεν σημαίνει πως είναι ματαιοπονία η εξεύρεση ελληνογενούς όρου, για συγκεκριμένα συμφραζομενα και συγκεκριμένο είδος κειμένου. Θα συνυπάρχει ο ελληνογενής όρος με τον εισαγόμενο -ή έστω με τον αγγλικό όρο που κατασκευάστηκε εγχωρίως. Απλώς, δεν βοηθάει η στάση του κ. καθηγητή να προσάπτει ακηδία -και σχεδόν ενδοτισμό- σε όσους χρησιμοποιούν ξένα δάνεια ιδίως όταν δεν υπάρχει απλός και καθιερωμένος αυτόχθονας όρος.

Από έναν γλωσσολόγο, όπως ο κ. Μπαμπινιώτης, θα περίμενα να ερευνήσει την προέλευση του όρου click-away και ενδεχομένως, αν ισχύει η υπόθεση περί εγχώριας κατασκευής του, να σχολιάσει το πολυ ενδιαφέρον αυτό φαινόμενο, της κατασκευής όρων με αγγλογενή υλικά από μη φυσικούς ομιλητές της αγγλικής, με τον ίδιο τρόπο που άλλοι έπλασαν όρους με ελληνογενή υλικά χωρίς να ειναι φυσικοί ομιλητές της ελληνικής. Το να καμαρώνει κανείς για το pandemic και να βδελύσσεται το click-away, ενώ είναι ο ίδιος μηχανισμός, δεν ταιριάζει σε γλωσσολόγο.

Τέλος, μου προκαλεί εντύπωση η διαβεβαίωση ότι το click-away ελάχιστοι το καταλαβαίνουν. Τι θα πει αυτό; Όλοι καταλαβαίνουν τι σημαίνει ο όρος, αν τους εξηγηθεί. Εννοεί ο κ. Μπαμπινιώτης ότι ο όρος δεν έχει ετυμολογική διαφάνεια, αλλά αυτό, αν ισχύει, ισχύει για πάρα πολλές λέξεις και αυτό δεν μας εμποδίζει να τις χρησιμοποιούμε, αλλιώς δεν θα λέγαμε, π.χ. αμπέχονο, που «κανείς δεν το καταλαβαίνει», ούτε «πορτοκάλι» όπου η ετυμολογία παραπλανητικά μάς στέλνει στην Πορτογαλία.

Οσο για το κλικαγώι, πέρα από το πώς και αν θα το πούμε αλλιώς, δεν παύει να είναι ένας τρόπος που θα βοηθήσει ακομα περισσότερο τις μεγάλες αλυσίδες, που συνήθως έχουν και τα μέσα και τον χώρο να οργανώσουν το σύστημα της παράδοσης/παραλαβής και θα επιταχύνει τον θάνατο του εμποράκου…

Death of a salesman, αυτό -και δεν μιλούσε για καταστηματάρχη, αλλά το προσαρμόσαμε.

 

Πηγή: sarantakos.wordpress.com