Γιώργος Σταμπουλής*: Η παιδεία πρέπει να κοστίζει ακριβά στο κράτος και να προσφέρεται δωρεάν στους πολίτες, ακριβώς όπως η άμυνα

Posted on 26 Απριλίου, 2020, 9:36 μμ
22 secs

Από την πρώτη στιγμή αυτή η κυβέρνηση υπονομεύει συστηματικά τη δωρεάν δημόσια εκπαίδευση και ενισχύει την ιδιωτικοποίηση σε όλες τις βαθμίδες. Μειώνει τους πόρους, καταργεί τομείς όπως τα διετή προγράμματα των ΑΕΙ, αυξάνει την αναλογία μαθητών-φοιτητών ανά διδάσκοντα, εισάγει δίδακτρα, εμποδίζει την πρόσβαση στα ΕΠΑΛ, εκμεταλλεύεται σκανδαλωδώς την πανδημία για να επιδοτήσει τα ιδιωτικά ΚΕΚ κοκ. Γιατί όμως επιμένουν σε αυτή τη λογική;

Για να κατανοήσουμε αυτή την επιμονή πρέπει να δούμε τη βαθύτερη αντίληψη στην οποία εδράζεται η νεοφιλελεύθερη ιδεοληψία.

Η νεοφιλελεύθερη αντίληψη για την παιδεία μπορεί να συνοψισθεί ως εξής. Η εκπαίδευση αποτελεί μία ατομική επένδυση που αποδίδει στην επαγγελματική ανέλιξη και προσωπική πρόοδο, σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Καθώς οι πόροι είναι πεπερασμένοι, μόνο οι άριστοι (έστω οι καλοί) μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτό το αγαθό – για τους άλλους είναι πεταμένα λεφτά. Όσο υψηλότερο το επίπεδο τόσο περισσότερο ισχύουν τα παραπάνω.  Οι αυστηρές εξετάσεις εξασφαλίζουν ότι οι πόροι που δαπανώνται θα έχουν απόδοση. Ακόμη περισσότερο, με τα δίδακτρα ενισχύεται η προσωπική ευθύνη και γίνεται αντιληπτό το κόστος της εκπαίδευσης. Με άλλα λόγια, γιατί να πληρώσω εγώ για να μορφωθεί ό άλλος (ή το παιδί του);

Τα παραπάνω δεν διατυπώνονται συχνά έτσι, ίσως ποτέ, αλλά αποτελούν μια δίκαιη απόδοση της άρρητης νεοφιλελεύθερης λογικής. Είναι εύλογα για όσους θεωρούν ότι οι ανισότητες είναι «φυσικό φαινόμενο», και ότι η αντιμετώπισή τους συνεπάγεται κυρίως κόστος.

 

“Δεν υπάρχουν καθεδρικοί στην έρημο”

Όμως η νεοφιλελεύθερη λογική βασίζεται στη – θεμελιώδη – αυταπάτη, ότι η «απόδοση της ατομικής επένδυσης στη γνώση» εξαρτάται μόνο από την ατομική προσπάθεια. Παραβλέπει, το γεγονός ότι για να αξιοποιήσει κάποιος τη μόρφωση και τις γνώσεις του, χρειάζεται να συνεργασθεί και να συναλλαχθεί με άτομα αντίστοιχου επιπέδου και ότι όσο λιγότεροι είναι αυτοί τόσο πιο δύσκολο είναι να προοδεύσει κάποιος ατομικά. Οι περισσότερες σύγχρονες κοινωνίες διαπιστώνουν μορφωτικό και γνωστικό έλλειμα, όχι το αντίθετο. Το μορφωτικό επίπεδο δεν αφορά μόνο στη σφαίρα της παραγωγής. Αφορά στη λειτουργία της κοινωνίας, την ορθή εφαρμογή και διάχυση των νέων τεχνικών, τη δυνατότητα των πολιτών να κατανοούν τις τεχνολογικές εξελίξεις και να συμμετέχουν στις πολιτικές επιλογές που τους αφορούν.

Είναι λοιπόν εξαιρετικά μυωπική η αντίληψη που δε βλέπει ότι η ανάπτυξη εξαρτάται από το συνολικό μορφωτικό επίπεδο του πληθυσμού και όχι με το επίπεδο της προνομιακής μειοψηφίας. Όσο μεγαλύτερες οι κοινωνικές και μορφωτικές ανισότητες τόσο χειρότερες οι προοπτικές ανάπτυξης.

 

Η νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις της κυβέρνησης για την παιδεία υπονομεύουν την ανάπτυξη και τη δημοκρατία

Αποτέλεσμα αυτής της μυωπίας που καλλιεργείται από την ατομικιστική αντίληψη είναι η χώρα να μην διαθέτει την κρίσιμη μάζα που απαιτείται για την ανάπτυξη ενός σύγχρονου μοντέλου ανάπτυξης. Όσο λιγότεροι είναι οι μορφωμένοι στη χώρα τόσο πιο δύσκολο είναι να αναπτυχθούν οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες. Είναι πιο δύσκολες οι συνεργασίες γιατί είναι δύσκολο να βρεθούν αρκετοί συνεργάτες στο απαιτούμενο επίπεδο. Ο σπάνιος πόρος στη σύγχρονη οικονομία είναι το ανθρώπινο δυναμικό. Στον ιδιότυπο “πόλεμο του ταλέντου” που διεξάγεται διεθνώς επικρατούν οι χώρες που έχουν τη μεγαλύτερη ελκτική ικανότητα. Κι εδώ ισχύει ο νόμος της βαρύτητας: όσο υψηλότερο το επίπεδο τόσο μεγαλύτερη η ελκτική δύναμη. Η υπονόμευση της δημόσιας παιδείας θα επιδεινώσει το brain drain.

Όμως μαζί με την ανάπτυξη πλήττεται και η δημοκρατία. Είναι πιο δύσκολος ο διάλογος για τα σύνθετα κοινωνικά προβλήματα. Όταν  έρχεται η ώρα να δρομολογηθούν λύσεις, η επιτυχία τους εξαρτάται από την αποδοχή και τη συμμετοχή στο σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτών, των κοινωνικών ομάδων κοκ. Εάν η κατανόηση και το επίπεδο του διαλόγου υπονομεύονται από το γνωστικό χάσμα μεταξύ των πολιτών, τότε είτε επιλέγονται πρόχειρες, απλοϊκές και εύκολες λύσεις είτε γίνεται προσπάθεια να επιβληθούν λύσεις με την επίκληση της “αυθεντίας των ειδικών”. Ο δημόσιος διάλογος υποβαθμίζεται, οι πολίτες καλούνται να εμπιστευθούν δήθεν ουδέτερες λύσεις, αντί να εφοδιάζονται με τις απαιτούμενες γνώσεις για να συμμετάσχουν ισότιμα στην εξεύρεση και επιλογή εναλλακτικών λύσεων. Επικρατεί ο σκοταδιστικός λαϊκισμός της νέο-δεξιάς τύπου Τραμπ και η πολιτική των celebrities. Η ουσία της δημοκρατίας υποβαθμίζεται από την υποχρέωση της ενεργού συμμετοχής στον ευτελισμό της μέσω της παθητικής ανάθεσης σε εκπροσώπους και τεχνοκράτες.

 

Συλλογική όχι ατομική επένδυση

Με λίγα λόγια η παιδεία δεν είναι ατομική υπόθεση. Είναι συλλογική επένδυση της κοινωνίας, γιατί μόνο έτσι μπορεί να αποδώσει. Το μάθημα αυτό το μαθαίνουμε τώρα και για την υγεία στην πανδημία του κορωναιού, όπου η ατομική υγεία και ασφάλεια είναι συνυφασμένη με τη συλλογική. Κανενός η υγεία δεν είναι εξασφαλισμένη αν δεν είναι όλων. Το ίδιο ισχύει και για την παιδεία. Η ατομική μόρφωση δεν εξασφαλίζει την ατομική πρόοδο, παρά μόνο αν όλοι είναι μορφωμένοι και συμβάλλουν στη συλλογική ευημερία.

Συνεπώς, αντί να μειώνει τους δασκάλους και να δημιουργεί κόσκινα μείωσης των νέων που περνούν στην επόμενη βαθμίδα, κάθε κυβέρνηση οφείλει να επενδύει για τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Αυτό σημαίνει να στηρίζει την ανάπτυξη του απαιτούμενου παιδαγωγικού πλουραλισμού, ώστε σε κάθε πολίτη (σε όλες τις ηλικίες) να παρέχονται τα κατάλληλα μέσα και μέθοδοι για να μορφωθεί, αντί να καλείται να προσαρμοσθεί στο ζουρλομανδύα μιας μοναδικής δήθεν βελτιστοποιημένης διαδικασίας, η οποία εντέλει θα οδηγεί σε αποκλεισμούς και νέες ανισότητες.

Η παιδεία είναι ζήτημα δημοκρατίας και δίκαιης ανάπτυξης.

 

—-

* Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας


“Schools should be incredibly expensive for government and absolutely free of charge for its citizens, just like national defense”. (The West Wing, S1E18 “Six Meetings Before Lunch”)

 

independentnews.gr

...