Από τo χρονικό μιας προαναγγελθείσας παγκόσμιας ύφεσης, στην υπέρ-κρίση της 100ετίας

Posted on 18 Μαρτίου, 2020, 7:44 μμ
23 secs

Λευτέρης Στουκογεώργος

-Δεν χρειάζεται να μας το πει η Goldman Sachs ούτε η Standard & Poors  ότι η παγκόσμια ύφεση είναι πλέον πραγματικότητα. Από το περασμένο καλοκαίρι, τουλάχιστον, αναλύσεις και εκθέσεις προέβλεπαν υφεσιακές τάσεις για την παγκόσμια οικονομία και ειδικά για την ευρωπαϊκή. Ο νομισματικός, εμπορικός και τεχνολογικός πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας αλλά και Ρωσίας , η εχθρική στάση της αυταρχικής διακυβέρνησης Τράμπ (America First) προς όλα τα κράτη και της ΕΕ συμπεριλαμβανομένης , η 10ετής χαμηλή ανάπτυξη στην πραγματική οικονομία (slowbalization) και η αντίστοιχη πλασματική εκτόξευση των κερδών του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σε ιστορικά υψηλά , η φούσκα των εταιρικών ομολόγων, η αδύναμη ΕΕ λόγω εφαρμογής της «μακροχρόνιας ασθένειας» του νεοφιλελευθερισμού , η κλιματική κρίση και το τεράστιο άνοιγμα των ανισοτήτων σε διεθνές και τοπικό επίπεδο έδειχναν επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας και πιθανότητα ύφεσης ή και κρίσεων. Το «γλυκό έδεσε» όταν οι εκθέσεις των BDI και IATA για το 2020, που αφορούν αντίστοιχα τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και αερομεταφορές, όχι μόνο επιβεβαίωσαν τα παραπάνω αλλά οι προβλέψεις τους μας γύρισαν πίσω, κοντά στην κρίση ‘08.

Το mainstream σενάριο ήταν ότι η κρίση θα είναι βραχυχρόνια με μορφή V, δηλαδή έντονα πτωτική το α’ εξάμηνο και έντονα ανοδική το β’ εξάμηνο. Συνεπώς όλα υπό έλεγχο στο διεθνές σύστημα κι αν εξαιρέσουμε τα 2/3 των κοινωνιών που ζουν οριακά ή κάτω από το όριο της επιβίωσης, το 1% του πληθυσμού μπορεί να συνεχίσει να κυριαρχεί και το σύστημα διευρυμένα να αναπαράγεται  ανέμελα. Όμως η κρίση του ’08 δεν τελείωσε ποτέ και ο λογαριασμός περίμενε στη γωνία.

Και μετά ήρθε ο Covid-19

Το σύστημα (ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός) τρέμει μπροστά σε ένα φαινόμενο μη ελεγχόμενο και δύσκολα διαχειρίσιμο . Και για να εξορκίσει την ανασφάλεια του σχεδιάζει ήδη την μετα- κορωναϊό εποχή, χωρίς όμως να μπορεί να προβλέψει το χρονικό μέγεθος και το βάθος της κρίσης. Κι αν δεν υπάρξουν μέτρα τεράστιας στήριξης, ο χρηματοπιστωτικός τομέας θα είναι ο πρώτος που θα καταρρεύσει και μετά η πραγματική οικονομία. Ζούμε σε μία σκοτεινή περίοδο που όλες οι στρατηγικές επενδύσεων είναι εκτός πραγματικότητας και όλες οι ως τώρα αναλύσεις πλήρως ξεπερασμένες. Αυτή κρίση είναι βαθύτερη του ’08 και του Κραχ του ’29.

Τώρα οι κυρίαρχες αναλύσεις προβλέπουν ότι η κρίση του κορωναιού θα είναι μεν βραχυχρόνια, απλά η ανάπτυξη θα καθυστερήσει περισσότερο. Αυτό το σενάριο έχει μορφή U. Υπάρχει βέβαια και το απαισιόδοξο σενάριο να κινηθεί η οικονομία επί μακρόν σε χαμηλά επίπεδα μετά την κρίση κι αυτή είναι η μορφή L. Υπολογίζεται ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ φέτος θα είναι στο 2%, το χαμηλότερο των τελευταίων 30 ετών.

Τα στοιχεία για την κινέζικη οικονομία για την πορεία του α’ τρίμηνο δείχνουν ιστορική πτώση των μεγεθών με κατάρρευση παραγωγής και επενδύσεων και θα χρειασθεί τουλάχιστον 6 μήνες να αναρρώσει όταν και εάν αποδειχθεί ότι ξεπέρασε την κρίση του κορωναιού.

Αν ισχύει η δήλωση Τράμπ ότι η επιδημία θα κρατήσει ως τον Ιούλιο/Αύγουστο τότε οι ΗΠΑ κινδυνεύουν με ύφεση.  Αν στο κράχ του ’29 η Wall Street χρειάστηκε 42 ημέρες για να χάσει το 20% από τα ιστορικά υψηλά της, αυτή τη φορά χρειάστηκε μόλις 16 ημέρες.

Την περασμένη Πέμπτη ο δείκτης των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών τραπεζών (Stoxx Europe 600 Banks) βυθίστηκε σε τέτοιο βαθμό που οι μετοχές των τραπεζών άξιζαν σχεδόν 50% λιγότερο από τα καθαρά περιουσιακά τους στοιχεία. Τα τραπεζικά stress tests στο χειρότερο σενάριο είχαν υπολογίσει -25% στις μετοχές και δείκτη μεταβλητότητας (Vix) γύρω στο 40. Πλέον έχουν ξεπερασθεί από τα γεγονότα. Οι ανακοινώσεις των μεγάλων Κεντρικών τραπεζών για την στήριξη του τραπεζικού συστήματος και της οικονομίας αγγίζουν τα 3,7 τρις αλλά αυτό δεν έχει επηρεάσει το κάθετα αρνητικό κλίμα. Η Goldman Sachs βλέπει ότι θα υπάρξει μια περαιτέρω χρηματιστηριακή πτώση (-26%) αλλά μετά ελπίζει ότι θα υπάρξει άνοδος 60%. Και γράφω ότι ελπίζει, γιατί κανείς δεν ξέρει που είναι ο πάτος ούτε πότε θα έρθει ή άνοδος. Γιατί αν η κάθετη πτώση συνεχισθεί είναι πιθανόν να κλείσουν και τα χρηματιστήρια.

Είναι φανερό ότι το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα για να μην καταρρεύσει θα χρειαστεί την μεγαλύτερη παρεμβατική πολιτική στην ιστορία, μεγαλύτερη και από εκείνης του ‘08 . Μια παρέμβαση  νομισματική και δημοσιονομική για να μπορέσουν να υποστηριχθούν ταυτόχρονα η πλευρά της ζήτησης και της προσφοράς και να επαναλειτουργήσει η εφοδιαστική αλυσίδα. Αν στην κρίση του ’08 οι παρεμβάσεις των μεγάλων Κεντρικών Τραπεζών ξεπέρασαν τα 12 τρις για να σωθεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα (χωρίς σταγόνα στην πραγματική οικονομία και στο 99% της κοινωνίας), τώρα σε αυτή την  υπερ-κρίση τα ποσά αυτά θα ξεπερασθούν . Και βέβαια όταν βγούμε από την κρίση θα μιλάμε για ένα παγκόσμιο σκηνικό με τεράστια επίπεδα Χρέους (Δημόσιου και ιδιωτικού) σε κατάσταση χαμηλής παραγωγικότητας, πληθωρισμού και ανάπτυξης. Δηλαδή αδύνατον να αποπληρωθούν.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της κρίσης που ζούμε είναι η συνειδητοποίηση ότι ο ιδιωτικός τομέας αδυνατεί να βρει λύσεις για την κρίση, πόσο μάλλον να βοηθήσει την κοινωνία στο ελάχιστο  και το βάρος πέφτει αποκλειστικά στο Δημόσιο τομέα. Πενήντα χρόνια προπαγάνδας (από την εποχή Ρήγκαν) και 30 χρόνια εφαρμογής του νεοφιλελευθερισμού κατέστρεψαν το κοινωνικό κράτος και τις δομές υγείας και τώρα οι σκληροί νεοφιλελεύθεροι ,υπό το φόβο της κατάρρευσης,  τρέχουν να τα επανιδρύσουν. Η καταστροφή 30 χρόνων όμως δεν καλύπτεται στους οριακούς χρόνους των συνθηκών υπερ-κρίσης. Και εδώ κινδυνεύει το 99% της κοινωνίας, με τις οικονομικά και ιατρικά ευαίσθητες ομάδες πλήρως εκτεθειμένες.

Για την νεοφιλελεύθερη ΕΕ -παγιδευμένη στη λιτότητα- τα στοιχεία του β’ εξαμήνου ήταν τα χειρότερα των τελευταίων ετών. Ισχνή ανάπτυξη με άρωμα ύφεσης. Οι προοπτικές ανάκαμψης είχαν ήδη μετατεθεί για μετά από ένα χρόνο.

Από τη στιγμή που φάνηκε ότι η κρίση του κορωναιού θα έχει επίκεντρο την Ευρώπη, η πολιτικοοικονομική ελίτ της σείστηκε συθέμελα. Γιατί ήταν γνωστές οι αδυναμίες του ευρωπαϊκού συστήματος υγείας που οφείλονταν καθαρά στις πολιτικές επιλογές αυτής της ελίτ. Γιατί ήταν γνωστό ότι το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα επιβιώνει οριακά στηριζόμενο στο «αίμα» των φορολογουμένων πολιτών της. Γιατί ήταν γνωστό ότι οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες έχουν χτυπήσει κόκκινο και η αιτία είναι πολιτική. Γιατί ήταν γνωστό ότι η ΕΕ βρίσκεται χωρίς ηγεσία και χωρίς κεντρική στρατηγική. Γιατί η εικόνα της ΕΕ μέσα σε αυτή την κρίση θυμίζει την χάρτινη τίγρη του Μάο. Η αργοπορία των ευρωπαϊκών  κυβερνήσεων να πάρουν άμεσα (ιατρικά και οικονομικά) μέτρα για την εξάπλωση του κορωναιού, αποδεικνύει το παραπάνω. Η σύγκριση των 3 μοντέλων, Κίνας, Ν. Κορέας και Ευρώπης, στην αντιμετώπιση αυτής της κρίσης θα είναι χαρακτηριστική.

Η επόμενη μέρα της ΕΕ είναι βγαλμένη από την αριστερή ουτοπία και έγινε μέσα σε μια στιγμή. Το βασικό αίτημα της Αριστεράς και ειδικά του ΣΥΡΙΖΑ  τα τελευταία χρόνια (όταν η Δεξιά υμνούσε τον «βάστα» Σόιμπλε) ήταν η κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας. Πλέον ανακοινώθηκε από την Κομισιόν ότι αυτό αναστέλλεται στο αόριστο μέλλον!  Δίνεται ελαστικότητα στις κρατικές ενισχύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης. Ο Ιταλός πρωθυπουργός Κόντε ζητάει ειδικά ομόλογα για τον ιό (Covid-bonds) μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων ή και ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Εγγυήσεων. Ήδη Μακρόν, Σάντσεθ και Κόντε ζήτησαν την άμεση παρέμβαση του ESM (410 δις) και ριζοσπαστικές κινήσεις από την  ΕΚΤ.  Η προσπάθεια του Ρούτε της Ολλανδίας να κόψει τα παραπάνω δεν έχει πλέον αντίκρισμα γιατί τα παραδοσιακά του επιχειρήματα έχουν ξεπερασθεί. Δεν είναι τυχαίο που ούτε η Μέρκελ τολμάει να τα απορρίψει. Απλά φαίνεται να είναι η επόμενη κίνηση όταν ο ESM , τα LTRO της Λαγκάρντ και τα υπόλοιπα σημερινά Ταμεία της ΕΕ δεν θα έχουν  την δυνατότητα κάλυψης της κρίσης. Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει και το βρετανικό ζήτημα, εφόσον το Brexit δεν έχει ολοκληρωθεί και τον Μπόρις Τζόνσον , σε ακροδεξιά λογική, να εκθέτει το λαό του στην κρίση του κορωναιού, χωρίς σοβαρά μέτρα, έρμαιο της τύχης του.

Όσο για την Ελλάδα , πού είχε το χρόνο να προετοιμαστεί καλύτερα λόγω Κίνας και Ιταλίας, άργησε να κινητοποιηθεί η κυβέρνηση, είτε λόγω ιδεοληψίας είτε λόγω αδράνειας και ανικανότητας είτε λόγω μικροπολιτικών συμφερόντων και πλέον ο ρυθμός διάδοσης του ιού είναι ανησυχητικός. Οι ελλείψεις σε προσωπικό, χώρους εντατικών , υλικοτεχνική υποδομή θα έπρεπε ήδη να είχαν καλυφθεί. Τα 150 εκατομμύρια για την υγεία που ζητάει ο ΣΥΡΙΖΑ έπρεπε ήδη να είχαν επενδυθεί. Τα μέτρα στήριξης του πληθυσμού είναι ψίχουλα που εντείνουν την ανασφάλεια του λαού. Από το buffer stock των 37 δις που άφησε ο ΣΥΡΙΖΑ έπρεπε η χώρα να είχε εξασφαλισθεί και αντ’ αυτού είναι ακάλυπτη και ανασφαλής! Και είναι γνωστό ότι χώρες με υψηλό δημόσιο Χρέος όπως η Ελλάδα και η Ιταλία θα έχουν μεγαλύτερο πρόβλημα από τις υπόλοιπες.

Χωρίς πανευρωπαϊκό σχέδιο τύπου Μάρσαλ και αλληλεγγύη η ευρωπαϊκή οικονομία θα υποστεί τεράστια καταστροφή και οι ευρωπαϊκές κοινωνίες θα ζήσουν απίστευτες τραγωδίες. Ήδη ο Τζεντιλόνι προειδοποιεί ότι το ΑΕΠ της Ευρωζώνης θα είναι αρνητικό. Το whatever it takes του Ντράγκι το ’12, πλέον είναι αναγκαίο μάλλον σε καθημερινή βάση. Η ΕΚΤ πρέπει να γίνει άμεσα δανειστής έσχατης ανάγκης τώρα! Σε τελική ανάλυση θα πρέπει να δοθεί οικονομική βοήθεια σε όλους τους ευρωπαίους πολίτες για όλη την περίοδο της κρίσης. Το μέλλον της Ενωμένης Ευρώπης κρίνεται αυτή την περίοδο. Αν η ΕΕ αποτύχει σ αυτή την κρίση δεν έχει νόημα η ύπαρξη της.

 

independentnews.gr

...