Δημήτρης Μαράκας: 102 χρόνια από τη δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ

Posted on 18 Ιανουαρίου, 2021, 12:14 μμ
14 secs

Στις 15 του Γενάρη 1919, μια ομάδα ακροδεξιών παραστρατιωτικών (Freikorps) του ηττημένου γερμανικού στρατού, μετά τη γερμανική Επανάσταση του Νοέμβρη του 1918, δολοφόνησαν στο Βερολίνο τη Ρόζα Λούξεμπουργκ. Είχε προηγηθεί το Ιδρυτικό Συνέδριο (30.12.1918- 1.1.1919) του Κ. Κ. Γερμανίας, όπου η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν η κεντρική εισηγήτρια από την πλευρά των Σπαρτακιστών (Spartakus Bund) με την ιστορική της εισήγηση στην Επιτροπή Προγράμματος του Συνεδρίου. Η δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ και άλλων ηγετικών στελεχών του νεοϊδρυθέντος ΚΚΓ (Καρλ Λίμπκνεχτ κ.ά.) υπήρξε καθοριστική στιγμή για την εξέλιξη του διεθνούς επαναστατικού κινήματος της εποχής με τις γνωστές συνέπειες στη Ρωσία και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη συνέχεια, ακολουθούν αποσπάσματα από το κείμενο της Ρόζας Λούξεμπουργκ «Για τη ρωσική Επανάσταση», το οποίο η Ρόζα Λούξεμπουργκ συνέγραψε το 1918, όντας κρατούμενη στο φρούριο Βρόνκε της τότε γερμανικής Σιλεσίας, για την αντιπολεμική της δράση ενάντια στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με τη στυγνή δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα έχασε μια ισχυρή διαφορετική φωνή για τα μεγάλα θεωρητικά και πολιτικά ζητήματα της επανάστασης και της οικοδόμησης του νέου κράτους, με τις γνωστές συνέπειες για τη θεωρία και τη στρατηγική του επαναστατικού κόμματος.

Στα αποσπάσματα που ακολουθούν φαίνεται πόσο επίκαιρες είναι οι σκέψεις της Ρόζας Λούξεμπουργκ σήμερα (και στην Ελλάδα), ώστε να διαμορφωθεί μια σύγχρονη θεωρητική και πολιτική στρατηγική για την Αριστερά της εποχής μας.

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ δείχνει τόσο την ιστορική σημασία της «ανατροπής του Οκτώβρη», όπως η ίδια τη χαρακτηρίζει, όσο και τη σημασία της κριτικής στις ελλείψεις και τις αντιφάσεις των ηγετών των μπολσεβίκων σε μια σειρά από θεμελιώδη ζητήματα, όπως:

    • Το αγροτικό και τον τρόπο που επιλύθηκε.
    • Το εθνικό, αναφορικά με τη θέση για το δικαίωμα των εθνοτήτων της πρώην ρωσικής Αυτοκρατορίας να συμμετάσχουν ή να αποχωρήσουν από τη νέα κατάσταση, στη βάση της αυτοδιάθεσης.
    • Ζητήματα δημοκρατίας σε σχέση με την κατάργηση της Συνταγματικής Συνέλευσης, του εκλογικού νόμου, τον ρόλο των Σοβιέτ, τη σχέση ελευθερίας και κόμματος, τα δικαιώματα για την ελευθερία του Τύπου, των συναθροίσεων κλπ.
    • Τη σχέση δημοκρατίας – δικτατορίας (αστικής και προλεταριακής).
    • Ζητήματα του επαναστατικού κόμματος μετά την κατάληψη της εξουσίας.

Η επιλογή και η μετάφραση των αποσπασμάτων από την εργασία της Ρόζας Λούξεμπουργκ «Για τη ρωσική Επανάσταση» έγινε από τον Δημήτρη Μαράκα , τον Γενάρη του 2021 ως συμβολή στον διάλογο για το Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία που έχει προαναγγελθεί για το 2021 (αν και όποτε πραγματοποιηθεί).

Δημ. Μαράκας, 17.1.2021

 

Όμως, ας δούμε τι ακριβώς είχε γράψει η Ρόζα Λούξεμπουργκ για όλα αυτά:

Αποσπάσματα από το έργο της Ρόζας Λούξεμπουργκ «Για τη ρωσική Επανάσταση» 1

«Η ρωσική Επανάσταση είναι το πιο συγκλονιστικό γεγονός του Παγκόσμιου Πολέμου. Το ξέσπασμά της, ο χωρίς προηγούμενο ριζοσπαστισμός της, η διαρκής επίδρασή της διαψεύδουν με τον καλύτερο τρόπο τη ρητορεία με την οποία η γερμανική Σοσιαλδημοκρατία είχε αρχικά καλύψει ιδεολογικά την εκστρατεία κατάκτησης του γερμανικού ιμπεριαλισμού: η φρασεολογία για την αποστολή της γερμανικής ξιφολόγχης να ανατρέψει τον ρωσικό Τσαρισμό και να απελευθερώσει τους καταπιεσμένους λαούς του.» […]

«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι ευφυείς διανοητές επικεφαλής της ρωσικής Επανάστασης, ο Λένιν και ο Τρότσκι, στον ακανθώδη και γεμάτο παγίδες κάθε είδους δρόμο τους, το έκαναν μόνο με μεγάλη εσωτερική αμφιβολία και πολύ έντονη εσωτερική αποστροφή κάτω από τις πικρές αναγκαιότητες της έντονης δίνης των γεγονότων που επέβαλαν τις πράξεις και τις παραλείψεις τους. Κάτι που δεν πρέπει να εκληφθεί από τη Διεθνή ως ξεχωριστό υπόδειγμα για τη σοσιαλιστική πολιτική και σαν άκριτος θαυμασμός ή σαν πρόθυμη μίμηση.» […]

«Η αντιπαράθεση με κριτικό τρόπο στη ρωσική Επανάσταση με όλες τις ιστορικές της διασυνδέσεις, είναι η καλύτερη εκπαίδευση για τους γερμανούς και τους εργάτες παγκόσμια για τα καθήκοντα που αναδεικνύονται από την παρούσα κατάσταση.» […]

«Σ’ αυτή την κατάσταση αξίζει στην μπολσεβίκικη κατεύθυνση η αξία να έχει από την αρχή διακηρύξει και ακολουθήσει με σιδηρά συνέπεια, να σώσει από μόνη της τη Δημοκρατία και να προωθήσει την Επανάσταση. Όλη η εξουσία αποκλειστικά στα χέρια της μάζας των εργατών και των αγροτών, στα χέρια των Σοβιέτ. Αυτή ήταν στην πράξη η μοναδική διέξοδος από τη δυσκολία που είχε προκύψει για την Επανάσταση, αυτή ήταν η σπαθιά, ώστε να κοπεί ο Γόρδιος δεσμός, να οδηγηθεί η Επανάσταση από τα στενά και να ανοιχτεί στην πεδιάδα μιας ανεμπόδιστης παραπέρα εξέλιξης.» […]

Το κόμμα του Λένιν ήταν το μοναδικό στη Ρωσία, το οποίο αντιλήφθηκε τα πραγματικά συμφέροντα της Επανάστασης σ’ εκείνη την πρώτη περίοδο, ήταν το προωθητικό της στοιχείο και σ’ αυτό το πνεύμα το μοναδικό κόμμα που ασκούσε πραγματική σοσιαλιστική πολιτική.» […]

«Έτσι εξηγείται επίσης το ότι οι μπολσεβίκοι στην αρχή της Επανάστασης, μία απ’ όλες τις πλευρές διαβλημένη, συκοφαντημένη και δημαγωγημένη μειονότητα, σε ελάχιστο χρόνο οδηγήθηκαν στην κορυφή της Επανάστασης και μπόρεσαν να συγκεντρώσουν κάτω από τη σημαία τους όλες τις πραγματικές λαϊκές μάζες: το προλεταριάτο των πόλεων, τον στρατό, την αγροτιά καθώς και τα επαναστατικά στοιχεία της Δημοκρατίας, την αριστερή πτέρυγα των Σοσιαλιστών- Επαναστατών.» […]

«Το κόμμα του Λένιν ήταν το μοναδικό που αντιλήφθηκε το πρόσταγμα και το καθήκον ενός πραγματικά επαναστατικού κόμματος, ώστε να διασφαλίσει το προχώρημα της Επανάστασης με το σύνθημα: όλη η εξουσία στα χέρια του προλεταριάτου και της αγροτιάς.» […]

«Αυτό που πρέπει να επιδείξει ένα κόμμα σε ιστορικές στιγμές σε θάρρος, ενεργητικότητα, επαναστατική ευρύτητα θεώρησης και συνέπεια ο Λένιν, ο Τρότσκι και οι σύντροφοί τους το εκπλήρωσαν με πληρότητα. Όλη η επαναστατική τιμή και ικανότητα δράσης που αθέτησε η Σοσιαλδημοκρατία στη Δύση, εκπροσωπήθηκε στους Μπολσεβίκους. Η εξέγερσή τους τον Οκτώβρη δεν αποτελούσε μόνο μία έμπρακτη σωτηρία για τη ρωσική Επανάσταση, αλλά επίσης και μία διάσωση της τιμής του διεθνούς Σοσιαλισμού.» […]

«Η αναφορά του Λένιν για την αναγκαία συγκεντροποίηση των τραπεζών, του εμπορίου και της βιομηχανίας. Γιατί όχι και της γης; Εδώ συμβαίνει το αντίθετο: αποσυγκεντροποίηση και ιδιωτική ιδιοκτησία.

Το πρόγραμμα του Λένιν πριν από την Επανάσταση ήταν διαφορετικό. Είχε πάρει το σύνθημα από τους λοιδορούμενους Σοσιαλιστές – Επαναστάτες ή πιο σωστά: από το αυθόρμητο κίνημα της αγροτιάς.» […]

«Η αγροτική μεταρρύθμιση του Λένιν δημιούργησε ένα ισχυρό λαϊκό στρώμα εχθρών στην ύπαιθρο, του οποίου η αντίσταση θα γινόταν πιο επικίνδυνη και σκληρή απ’ ό,τι ήταν εκείνη των ευγενών μεγαλογαιοκτημόνων.» […]

«Πραγματικά, τι σημαίνει αυτό το δικαίωμα;2

«Αν παρ’ όλα αυτά, οι κατά τα άλλα τόσο διαυγείς και κριτικοί πολιτικοί, όπως ο Λένιν, ο Τρότσκι μαζί με τους φίλους τους, οι οποίοι έδειχναν μόνο ειρωνική αδιαφορία για κάθε είδους ουτοπική φρασεολογία, όπως Αφοπλισμός, Κοινωνία των Εθνών κλπ., τώρα έχουν κάνει μια κενή περιεχομένου φρασεολογία της ίδιας ακριβώς κατηγορίας σαν αγαπημένη τους απασχόληση, αυτό μας φαίνεται σαν ένα είδος καιροσκοπικής πολιτικής. Ο Λένιν και οι σύντροφοί του προφανώς υπολόγισαν ότι δεν υπάρχει κανένα πιο ασφαλές μέσο να δεσμεύσουν στην υπόθεση του σοσιαλιστικού προλεταριάτου τις πολλές ξένες εθνότητες στους κόλπους της ρωσικής Αυτοκρατορίας, με το να εξασφαλίσουν στο όνομα της Επανάστασης και του Σοσιαλισμού την ακραία, απεριόριστη ελευθερία να διαχειριστούν τη μοίρα τους.» […]

«Η τραγική μοίρα αυτής της φρασεολογίας στη ρωσική επανάσταση, στα αγκάθια της οποίας μπερδεύτηκαν και μάτωσαν οι Μπολσεβίκοι, θα πρέπει να αποτελέσει προειδοποιητικό παράδειγμα για το διεθνές προλεταριάτο.

Ως συνέπεια απ’ όλα αυτά, ακολούθησε η δικτατορία στη Γερμανία. Από τη συνθήκη του Μπρεστ μέχρι το “Συμπληρωματικό Σύμφωνο”! τα 200εξιλαστήρια θύματα στη Μόσχα. Απ’ αυτή την κατάσταση προέκυψαν η τρομοκρατία και η καταπίεση της δημοκρατίας.» […]

«Έναν προεξάρχοντα ρόλο στην πολιτική των μπολσεβίκων έπαιξε η γνωστή διάλυση της Συνταγματικής Συνέλευσης τον Νοέμβρη του 1917. Αυτό το μέτρο ήταν καθοριστικό για τη θέση τους στη συνέχεια, ήταν κατά κάποιον τρόπο το σημείο στροφής στην τακτική τους. Είναι γνωστό ότι ο Λένιν και οι σύντροφοί του μέχρι τη νίκη τους τον Οκτώβρη απαιτούσαν έντονα τη σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης. Το ότι ακριβώς η παρελκυστική πολιτική της κυβέρνησης Κερένσκι αποτελούσε σ’ αυτό το θέμα ένα σημείο καταγγελίας των μπολσεβίκων και τους έδινε την αφορμή για σφοδρούς χλευασμούς. Μάλιστα, ο Τρότσκι λέει στο ενδιαφέρον μικρό κείμενό του “Από την Οκτωβριανή Επανάσταση μέχρι τη Συνθήκη του Μπρεστ”, ότι “η ανατροπή του Οκτώβρη υπήρξε ακριβώς μια σωτηρία για τη Συντακτική, όπως και για την Επανάσταση εν γένει.” […]

«Βέβαια, ο κάθε δημοκρατικός θεσμός έχει τα όρια του και τις ελλείψεις του, κάτι που είναι κοινό για όλους τους ανθρώπινους θεσμούς. Μόνο που αυτό ήταν το μέσο θεραπείας των Λένιν και Τρότσκι: Η κατάργηση της δημοκρατίας συνολικά, ακόμη χειρότερα σαν το κακό που θα πρέπει να ελεγχθεί: σπαταλώντας κυριολεκτικά την ίδια τη ζωντανή πηγή, τη μόνη που μπορεί να διορθώνει όλες τις εκ γενετής ανεπάρκειες των κοινωνικών θεσμών. Την ενεργητική, ανεμπόδιστη, δραστική πολιτική ζωή των πιο πλατιών λαϊκών μαζών.» […]

«Όμως, με τη Συντακτική Συνέλευση και το εκλογικό δικαίωμα δεν εξαντλείται το ζήτημα: δεν ήταν μόνο η κατάργηση των πιο σημαντικών δημοκρατικών εγγυήσεων μιας υγιούς δημόσιας ζωής και της πολιτικής δραστηριότητας των εργαζόμενων μαζών που τέθηκαν: αλλά και η ελευθερία του Τύπου, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι που αποκηρύχθηκαν για όλους τους αντιπάλους της σοβιετικής κυβέρνησης. Από αυτές τις επεμβάσεις δεν βρίσκεται μακριά η επιχειρηματολογία του Τρότσκι για τη δυσκινησία των δημοκρατικών σωμάτων. Αντίθετα, αποτελεί ένα προφανές, αναμφίβολο γεγονός, ότι δίχως έναν ελεύθερο, ανεμπόδιστο Τύπο, δίχως ανεμπόδιστη συλλογική και συναθροιστική ζωή είναι απολύτως αδιανόητη η εξουσία πλατιών λαϊκών μαζών.» […]

«Ελευθερία μόνο για τους οπαδούς της κυβέρνησης, μόνο για τα μέλη ενός κόμματος – ακόμη και αν είναι τόσο πολυπληθή- δεν είναι ελευθερία. Ελευθερία είναι πάντοτε μόνο για εκείνον που σκέφτεται διαφορετικά. Όχι λόγω φανατισμού για “δικαιοσύνη”, αλλά επειδή καθετί το διδακτικό, το σωτήριο και το εξαγνισμένο της πολιτικής ελευθερίας, εξαρτάται από αυτήν την ουσία, η επίδρασή της δεν λειτουργεί όταν η “ελευθερία” μετατρέπεται σε προνόμιο.» […]

«Όταν όλα αυτά απουσιάζουν, τι μένει στην πραγματικότητα; Ο Λένιν και ο Τρότσκι παρουσίασαν στη θέση των αντιπροσωπευτικών, που προέρχονταν από γενικές λαϊκές εκλογές, τα Σοβιέτ ως τη μοναδική αληθινή αντιπροσ’ωπευση των εργαζόμενων μαζών. Με την κατάπνιξη όμως της πολιτικής ζωής σε όλη τη χώρα, παραλύει επίσης όλο και περισσότερο η ζωή στα Σοβιέτ. Δίχως γενικές εκλογές, ανεμπόδιστη ελευθερία του Tύπου και των συγκεντρώσεων, την ελεύθερη αντιπαράθεση των απόψεων πεθαίνει η ζωή σε κάθε δημόσιο θεσμό, μετατρέπεται σε εικονική ζωή, μέσα στην οποία η γραφειοκρατία μένει ως το μόνο δραστικό στοιχείο.» […]

«Το βασικό λάθος της θεωρίας των Λένιν και Τρότσκι είναι βέβαια, ότι αντιπαράθεσαν τη δικτατορία, ακριβώς όπως ο Κάουτσκι, στη δημοκρατία. “Δικτατορία ή δημοκρατία” είναι το ζητούμενο, τόσο στους Mπολσεβίκους, όσο και στον Κάουτσκι. Αυτός αποφαίνεται φυσικά για τη δημοκρατία και μάλιστα για την “αστική” δημοκρατία, λόγω του ότι την αντιπαραθέτει ως εναλλακτική στη σοσιαλιστική ανατροπή. Οι Λένιν – Τρότσκι αποφαίνονται αντίστροφα για τη δικτατορία σε αντιπαράθεση με τη δημοκρατία και μάλιστα για τη δικτατορία μιας χούφτας προσώπων, δηλαδή για τη δικτατορία σύμφωνα με το αστικό υπόδειγμα. Αποτελούν δύο αντίθετους πόλους, και οι δύο πολύ μακριά από την πραγματική σοσιαλιστική πολιτική.» […]

«Αποτελεί ιστορικό καθήκον του προλεταριάτου, όταν έλθει στην εξουσία, να δημιουργήσει στη θέση της αστικής δημοκρατίας τη σοσιαλιστική δημοκρατία και όχι να καταργήσει την οποιαδήποτε δημοκρατία. Η σοσιαλιστική δημοκρατία δεν αρχίζει όμως σε κάποια Γη της Επαγγελίας, όταν έχουν δημιουργηθεί τα θεμέλια της σοσιαλιστικής οικονόμας σαν έτοιμο χριστουγεννιάτικο δώρο για τον γενναίο λαό, που στο μεταξύ είχε υποστηρίξει τυφλά μια χούφτα σοσιαλιστικών δικτατόρων. Η σοσιαλιστική δημοκρατία ξεκινάει ταυτόχρονα με την κατεδάφιση της ταξικής κυριαρχίας και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Αρχίζει από τη στιγμή της κατάκτησης της εξουσίας από το σοσιαλιστικό κόμμα. Δεν είναι τίποτε άλλο από τη δικτατορία του προλεταριάτου.» […]

«Ναι! Δικτατορία! Αλλά αυτή η δικτατορία συνίσταται στον τρόπο άσκησης της δημοκρατίας και όχι στην κατάργησή της».[…]

«Αυτή η δικτατορία, όμως, πρέπει να είναι το έργο της τάξης και όχι μιας μικρής ηγετικής μειοψηφίας στο όνομα της τάξης.» […]

«Το επικίνδυνο ξεκινάει εκεί που μετατρέπουν την ανάγκη σε αρετή και θέλουν να τη συστήσουν στο διεθνές προλεταριάτο ως πρότυπο για τη σοσιαλιστική τακτική, εκείνη που τους επιβλήθηκε στις ολέθριες συνθήκες και να την προσδιορίσουν θεωρητικά σε όλα τα σημεία.» […]

«Σ’ αυτήν την τελευταία περίοδο, στην οποία βρισκόμαστε μπροστά από αποφασιστικές τελικές μάχες σε ολόκληρο τον κόσμο, το πιο σοβαρό πρόβλημα του Σοσιαλισμού δεν ήταν και δεν είναι ακριβώς το καυτό ζήτημα της εποχής: αυτό ή το άλλο επιμέρους ζήτημα τα τακτικής, αλλά η ικανότητα δράσης του προλεταριάτου, η ενεργητική δράση των μαζών και γενικά η θέληση για την εξουσία του Σοσιαλισμού. Σε σχέση με αυτό ο Λένιν και ο Τρότσκι μαζί με τους φίλους τους ήσαν οι πρώτοι που προχώρησαν με το παράδειγμά τους, μέχρι τώρα είναι οι μοναδικοί που θα μπορούσαν να αναφωνήσουν με τα λόγια του Χούτεν3: “Το αποτόλμησα!” […]

«Το ουσιαστικό και αυτό που παραμένει είναι η πολιτική των Mπολσεβίκων. Κατ’ αυτή την έννοια, κατέχουν την αθάνατη αξία με την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας και με την πρακτική διατύπωση του προβλήματος να έχουν προηγηθεί από το παγκόσμιο προλεταριάτο στην πραγμάτωση του Σοσιαλισμού και να έχουν προωθήσει δυναμικά τη διαμάχη ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία σε ολόκληρο τον κόσμο. Στη Ρωσία, το πρόβλημα μπορούσε μόνο να τεθεί. Δεν μπορούσε να επιλυθεί στη Ρωσία. Και κατ’ αυτή την έννοια το μέλλον ανήκει παντού στον «μπολσεβικισμό».

*Δημήτρης Μαράκας: Ιστορικό Στέλεχος της Αριστεράς και του Αντδικτακτορικού Αγώνα.

1 Aκολουθούν αποσπάσματα από την έκδοση των Απάντων της Ρόζας Λούξεμπουργκ, «Rosa Luxemburg Gesammelte Werke», Τόμος 4ος (σελ.332-365), Dietz Verlag, Berlin, 1983 (Σ.τ.Μ.).

2 Η Ρόζα Λούξεμπουργκ αναφέρεται στο «δικαίωμα αυτοδιάθεσης των εθνών» σαν κενή μικροαστική φρασεολογία και ασυναρτησία. (Σ.τ. Μ.)

3 Ulrich von Hutten (1488-1523). Γερμανός συγγραφέας , αντικληρικός, προσχώρησε στη λουθηρανή Μεταρρύθμιση. Επιχείρησε να ξεσηκώσει αστούς και χωρικούς κατά των ηγεμόνων μετατρέποντας την εκκλησιαστική μεταρρύθμιση σε κοινωνική, αποδοκιμαζόμενος από τον Λούθηρο. (Σ.τ. Μ.)

...