ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ (Ανάρτηση στο Facebook)
Ο Μάιος του 1944 ήταν ο πλέον αιματηρός μήνας της Κατοχής σε Αθήνα και Πειραιά, σε ότι αφορά τις οργανωμένες ομαδικές εκτελέσεις. Ήταν ο μήνας που σηματοδότησε την έναρξη της κορύφωσης της τρομοκρατίας των Γερμανών και των Ελλήνων συνεργατών τους στην Αττική. Δυστυχώς η κτηνωδία των Γερμανών δεν περιορίστηκε στη γνωστή εκτέλεση των 200 της Πρωτομαγιάς, στη μεγάλη τους πλειοψηφία κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά. Στις 10 και στις 13 Μαΐου 1944 έγιναν δύο ακόμη ομαδικές εκτελέσεις στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, με περίπου άλλους 100 εκτελεσμένους. Αναφέρω περίπου, διότι τον Μάιο εκτελέστηκαν στην Αττική περισσότεροι από 450 αντιστασιακοί, στην συντριπτική τους πλειοψηφία μέλη του ΕΑΜ, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ακριβή καταμέτρηση των θυμάτων και την πιστοποίηση του τόπου εκτέλεσης.
Ο 39χρονος υπάλληλος της Εθνικής Τράπεζας, Αριστομένης Τσιγάρας ήταν μέλος του ΕΑΜ. Στις 4 Δεκεμβρίου 1943 Έλληνες πράκτορες των Ες-Ες (ομάδα Τσατσαρώνη) μπλόκαραν τα γραφεία του Κεντρικού Οργανισμού Συγκεντρώσεως και Κυκλοφορίας Ελαιολάδων και Σπορελαίων (ΚΟΣΚΕ). Εκεί, μαζί με τον Σταύρο Αντωνιάδη, διευθυντή του ΚΟΣΚΕ και επίσης οργανωμένο στο ΕΑΜ, συνέλαβαν και τον Τσιγάρα. Μετά από ανακρίσεις στα κεντρικά γραφεία των Ες-Ες στην οδό Μέρλιν στο Κολωνάκι, ο Τσιγάρας οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ες-Ες στο Χαϊδάρι. Από εκεί τον παρέλαβαν, μαζί με δεκάδες άλλους κρατουμένους, τα γερμανικά φορτηγά και τον οδήγησαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Στις 10 Μαΐου 1944 ο Αριστομένης Τσιγάρας εκτελέστηκε από τους Γερμανούς κατακτητές.
Όταν το 2015 ξεκινήσαμε τις δράσεις του «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα Ελεύθερη» για τον εορτασμό της επετείου της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς, μια από τις ιδέες που «έπεσε» στο τραπέζι ήταν η διοργάνωση ενός δρόμου – μνήμης και τιμής για τους εκτελεσμένους του Χαϊδαρίου. Το 2016 πραγματοποιήθηκε ο πρώτος δρόμος, ο οποίος μας θύμιζε τη διαδρομή που έκαναν τα γερμανικά φορτηγά μεταφέροντας κρατούμενους από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής προς εκτέλεση.
Από τους πλέον θερμούς υποστηρικτές της δράσης αυτής ήταν ο κύριος Γρηγόρης Τσιγάρας, ο γιος του Αριστομένη. Παρά το γεγονός ότι οι δράσεις του «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα Ελεύθερη» δεν πραγματοποιούνται πλέον, ο κύριος Γρηγόρης ήταν πιστός στο ραντεβού του με τη μνήμη. Έτρεξε μόνος του την απόσταση από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου μέχρι το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Με αυτό τον τρόπο τίμησε και φέτος τη μνήμη των εκτελεσμένων και βέβαια του πατέρα του, γονατίζοντας μπροστά στο σημείο του μνημείου όπου αναγράφεται το όνομά του.
Θέλω να ευχαριστήσω τον Κυριάκο Ζηλάκο για τις φωτογραφίες, αλλά κυρίως για τη σημαντική του συμβολή στην υλοποίηση αυτής της ιδέας από την πλευρά του υπουργείου Εθνικής Άμυνας.
ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΝ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗ
      • Grigorios Tsigaras
        Με όλο το σέβας θα ήθελα να κάνω κάποιες διορθώσεις: Ο Πατέρας μου είχε γεννηθή στα τέλη του 1904, δηλαδή δεν ήταν ούτε 40 ετών ακόμη. Δεν ήταν μέλος του ΚΚΕ, ενώ ήταν ενταγμένος στο ΕΑΜ και δρούσε μαζί με τους Αντωνιάδη, Γιαμαλάκη και Βιγδίνη. Όλοι καταδώθηκαν από τον Τσατσαρώνη και την συνεργάτιδά του Έλλη Βαζακοπούλου (μετά την αποχώρηση των γερμανο ναζιστικών στρατευμάτων σύζυγό του) και, όπως γράφεται, εκτελέσθηκαν την 10η Μαϊου 1944 στο Σκοπευτήριο. Ο Πατέρας μου δεν συνελήφθη, όπως περιγράφεται, αλλά συνελήφθη την 6η Δεκεμβρίου 1943 (εγώ είχα γεννηθή την 23η Σεπτεμβρίου 1943) στα γραφείο του στην Εθνική Τράπεζα (όπου εργαζόταν και η επίσης Αντιστασιακή μέλος του ΕΑΜ Μητέρα μου) από 4 γκεσταπίτες (2 γερμανούς και 2 δωσιλόγους) για “εχθρικές πράξεις εναντίον του γ’ ράϊχ”. Οδηγήθηκε στα κρατητήρια της οδού Μέρλιν όπου βασανίσθηκε και κρατήθηκε γαια αρκετές ημέρες και κατόπιν μετήχθη στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου έως την εκτέλεσή του. Εκεί εκρατείτο για μεγάλα διαστήματα σε απομόνωση. Ο τελευταίος άνθρωπος που τον είδε ήταν ο καθηγητής Χημείας Κ. Μανωλκίδης (τον οποίον γνώρισα προσωπικά) και ο οποίος ήταν στο ίδιο κελλί το τελευταίο βράδυ. Επίσης, θα ήθελα νε αναφέρω ότι ο τελευταίος δρόμος Μνήμης και τιμής που διεξήχθη λήταν το 2019. Ευελπιστώ (και, βεβαίως θα είμαι εκεί όταν επαναρχίσει) ότι η διακοπή αυτού είναι μόνο λόγω κορωνοϊού! Επίσης θέλω να αναφέρω ότι αυτήν την διαδρομή (Χαϊδάρι-Καισαριανή) περί την 10η Μαϊου την διανύω ατομικά εδώ και αρκετά χρόνια χωρίς δημοσιοποίηση (και τον δρόμο αυτόν διεξάγω, όπως και τον φετεινό και για τους δύο Γονείς μου). Εδώ, θα ήθελα να εκφράσω ένα θερμότατο ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ στον εξαίρετο και φίλτατο αγνό και συγκροτημένο άνθρωπο Μενέλαο Χαραλαμπίδη (όπως και στον επίσης εξαίρετο Κυριάκο Ζηλάκο) για την άοκνη, σοβαρή και εμπεριστατωμένη εργασία που κάνει για να έλθη στο φως η ακριβής και αδίδακτη (στα σχολεία) ιστορία της τραγικής περιόδου της Κατοχής της Πατρίδας μας από τους ναζιστές/ φασίστες κατακτητές. Επίσης, εδώ θα ήθελα να αναφέρω ότι οι Τσατσαρώνης και Βαζακοπούλου δρώμενοι της ευκαιρίας του νόμου περί “Αυθορμήτου Παρουσιάσεως” (που αποσκοπούσε στην παρουσίαση αυθορμήτως και στην κατάθεση των όπλων από ανταρτες του ΔΣΕ και όχι από δωσιλόγους) όταν συνελήφθησαν το 1946 και δικάσθηκαν (καταδικαζόμενοι εκείνος σε θάνατο και εκείνη σε ισόβια) πέτυχαν μετρίαση της ποινής, λόγω αυτού του νόμου, σε ισόβια και 20ετή φυλάκιση αντίστοιχα, μετήχθησαν σε αγροτικές φυλακές από τις οποίες αποφυλακίσθηκαν μετα από 2,5 χρόνια λόγω….”καλής διαγωγής”! Ζητώ συγγνώμη εάν έγινα κουραστικός.
        • Nikos Toskas
          Grigorios Tsigaras Η θυσία τους να είναι φάρος δικός μας και των επερχόμενων!
        • Menelaos Charalampidis
          Grigorios Tsigaras Αγαπητέ κύριε Τσιγάρα ευχαριστώ για το σχόλιό σας, το οποίο φώτισε δύο στοιχεία που είναι λανθασμένα στη δική μου ανάρτηση. Το ένα είναι η ηλικία, που σωστά ανέφερε και ο Ζήσιμος, ότι δεν ήταν 45 ετών, όπως καταγράφεται στην πράξη θανάτου (απ’ όπου και την άντλησα εγώ). Το δεύτερο είναι ακόμα πιο σημαντικό. Ο τόπος και χρόνος σύλληψης. Εσείς λέτε ότι η σύλληψη του πατέρα σας έγινε στο γραφείο του στις 6 Δεκεμβρίου 1943. Στα πρακτικά της δίκης του Τσατσαρώνη στο Ειδικό Δικαστήριο Αθηνών, τον Οκτώβριο του 1946, γίνεται αναφορά σε σύλληψη στις 4 Δεκεμβρίου 1943, στο μπλόκο της ομάδας Τσατσαρώνη στα γραφεία του ΚΟΣΚΕ. Πιθανώς η πραγματικότητα να συνδυάζει τις δύο αυτές καταγραφές. Από τη στιγμή που ο πατέρας σας συνεργαζόταν με τον Αντωνιάδη και δεδομένου ότι και ο Αντωνιάδης πιάστηκε από την ομάδα Τσατσαρώνη, μαζί με άλλους την ίδια ημέρα στο μπλόκο των γραφείων του ΚΟΣΚΕ, ίσως στη δίκη να αναφέρθηκε ότι και ο πατέρας σας ήταν μεταξύ των συλληφθέντων του μπλόκου. Όπως και να έχει, φαίνεται ότι η ομάδα Τσατσαρώνη συνέλαβε ένα δίκτυο αντιστασιακών, εντός του οποίου δρούσε και ο πατέρας σας. Ευχαριστώ πολύ για τις διευκρινήσεις.
        • Grigorios Tsigaras
          Menelaos Charalampidis Αγαπητέ μου κύριε Χαραλαμπίδη, Θα μου επιτρέψετε να επιμείνω ότι είναι όπως έγραψα στο προηγούμενο σημείωμά μου. Ο Πατέρας μου συνελήφθη στα γραφεία της Εθνικής Τράπεζας την 6η Δεκεμβρίου 1943. Δεν υπάρχει αμφιβολία. Είναι ακριβώς όπως έγραψα. Μου το επεβεβαίωνε κάθε χρόνο στην ημερομηνία εορτής του αγ. Νικολάου η Μητέρα μου και, πέραν αυτού, υπήρχε και η μαρτυρία εξαδέλφου της Μητέρας μου (επίσης ενταγμένου στο ΕΑΜ) με τον οποίο είχαμε συνεχείς μεταπολεμικές επαφές και μου περιέγραψε και αυτός πολλές φορές τις σκηνές της σύλληψης, που ήταν ταυτόσημες με τις περιγραφές της Μητέρας μου. Για να σας δώσω μία πλήρη εικόνα: Την 6η Δεκεμβρίου 1943, εμφανίσθηκαν τα 4 άτομα της gestapo στην κεντρική θύρα της ΕΤΕ και ρώτησαν τον τότε θυρωρό που ήταν το γραφείο του Τσιγάρα. Ο θυρωρός, βέβαια, ήταν αναγκασμένος να τους απαντήση. Την συνομιλία άκουσε ο εξάδελφος της Μητέρας μου, που πήγαινε να επισκεφθή τον Πατέρα μου για θέματα σχετικά με τον Αγώνα και μία συνάδελφος του Πατέρα μου (που ήταν αργότερα γειτόνισά μας στο προάστειο που κατοικούσαμε και την έβλεπα συχνά). Και οι δύο έτρεξαν από την μικρή πλαϊνή στην κεντρική θύρα της Πλατ. Κοτζιά (τώρα Πλατείας Εθνικής Αντιστάσεως) να προειδοποιήσουν τον Πατέρα μου. Δυστυχώς, έφθασαν στο γραφείο του αργά. Μάλιστα και οι δύο μου έλεγαν αργότερα ότι ο Πατέρας μου τους είδε και τους έκανε ένα ανεπαίσθητο νόημα με τα μάτια να κρυφθούν για να μην συλληφθούν και εκείνοι. Φοβούμαι ότι τα αρχεία είναι εσφαλμένα, ή έχουν κάνει αναφορά στην σύλληψη του Σ. Αντωνιάδη μόνο, γιατί γνωρίζω μετά βεβαιότητος ότι οι τέσσαρες συνελήφθησαν ξεχωριστά. Θυμάμαι καλά ότι ο Βιγδίνης συνελήφθη μόνος του γιατί του είχε ρυθμίσει μία συνάντηση, με αυτήν, η Βαζακοπούλου, η οποία τον γνώριζε και πήγε στον τόπο της συνάντησης με τα ss (ή με την gestapo) και τον έδειξε την ώρα που τον χαιρετούσε κάνοντας με το υψωμένο χέρι της το σήμα V (victory/νίκη). O Γιαμαλάκης συνελήφθη αλλού μόνος και αυτός, αλλά δεν θυμάμαι αυτή την στιγμή τις λεπτομέρειες (που έχω καταγράψει κάπου, αλλά αυτή την στιγμή θα μου το συγχωρήσετε λόγω φόρτισης). Σας ευχαριστώ (όπως πάντα) με εκτίμηση και φιλία.
        • Grigorios Tsigaras
          Nikos Toskas Φίλτατε Νίκο, Συνεχίζεις και όλοι όσοι τιμούν την Αντίσταση του Ελληνικού Λαού (σε όλους τους Αγώνες, έως ακόμα και σήμερα) επάξια στον δρόμο τους.
        • Menelaos Charalampidis
          Grigorios Tsigaras Αγαπητέ κύριε Τσιγάρα δεν χρειάζεται να επιμείνετε. Στην περίπτωσή σας έχουμε την τύχη της άμεσης πρόσβασης στη σωστή πληροφορία από την ίδια την οικογένεια του θύματος. Προφανώς γνωρίζετε καλύτερα από αυτόν που λανθασμένα δήλωσε ηλικία 45 ετών στην πράξη θανάτου του πατέρας σας (αριθμ. 66, έτος 1947, Ληξιαρχείο Δήμου Καισαριανής) ή από αυτόν που κατάθεσε στο δικαστήριο ότι ο πατέρας σας έπεσε στα χέρια της ομάδας Τσατσαρώνη κατά τη διάρκεια του μπλόκου στον ΚΟΣΚΕ στις 4-12-1943.
        • Grigorios Tsigaras
          Menelaos Charalampidis Ζητώ συγγνώμην. Δεν το έκανα για να είμαι ισχυρογνώμων, αλλά για να καταγραφούν ορθώς τα γεγονότα. Η Μητέρα μου δε μου τόνιζε πάντοτε ότι ο Πατέρας μου, (στις λίγες επισκέψεις που έκανε εκείνη στον Σκαραμαγκά, όπου τους πήγαιναν για καταναγκαστικά έργα και τον έβλεπε όπως μπορούσε από τα συρματοπλέγματα, όχι εκ του συστάδην) της είχε ειπή ότι τον συνέλαβαν για “εχθρικές πράξεις εναντίον του γ’ ραϊχ”, για το οποίο η Μητέρα μου εδειχνε (υπό τις συνθήκες ούτως ή άλλως της εκτέλεσης) υπερήφανη.