«Ο Γιος του Γείτονά σου»: Πώς κατασκευάζεται ένας βασανιστής (video)

Posted on 28 Ιουλίου, 2020, 5:29 μμ
6 secs

Οι αφηγήσεις των θυμάτων της Χούντας έχουν καταγραφεί σε συνεντεύξεις, έρευνες, βιβλία. Τα φριχτά βασανιστήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ προκαλούν ρίγος και αποτροπιασμό ακόμη και σήμερα στους αναγνώστες και τους ερευνητές, ωστόσο οι διηγήσεις από την πλευρά των θυτών είναι σαφώς λιγότερες.

Υπό αυτά τα δεδομένα, η έρευνα Δανών κινηματογραφιστών για τους βασανιστές της Χούντας που καταγράφηκε στο ντοκιμαντέρ «Ο Γιος του Γείτονά σου»αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς είναι από τις ελάχιστες διηγήσεις των βασανιστών, που δίνουν την δική τους συγκλονιστική κατάθεση.

Ξεκινώντας από τη δικτατορία της 21ης Απρίλη 1967 και το ΕΑΤ-ΕΣΑ, το αρχηγείο της στρατιωτικής αστυνομίας στην Αθήνα, η ταινία δείχνει το μηχανισμό που μεταμορφώνει τους ανθρώπους σε βασανιστές και ζώα.

Με μια σειρά από βασανιστήρια και καψόνια πρώτα στους ίδιους τους εκπαιδευτές, οι αξιωματικοί της Χούντας θέλανε να δημιουργήσουν άψυχα, άβουλα όντα για να δέχονται τις εντολές τους και να αντλούν ικανοποίηση και κύρος από την πρόκληση ανθρώπινου πόνου.

Το ντοκιμαντέρ βασίστηκε στην ψυχολογική και κοινωνική μελέτη της καθηγήτριας Ψυχολογίας, Μίκας Χαρίτου-Φατούρου, σχετικά με τους βασανιστές της χούντας.

Πρόκειται για σπάνια μελέτη, καθώς ασχολείται για πρώτη φορά όχι με τα θύματα αλλά τους ίδιους τους θύτες.

Το σοκαριστικό συμπέρασμα της πολύχρονης έρευνάς της κ. Χαριτού είναι ότι «ο βασανιστής δεν γεννιέται, αλλά γίνεται» και η ίδια σχολιάζοντας τη διαχρονικότητα του φαινομένου σχολιάζει πως «αν σας υποχρέωναν να ζήσετε στην κατάλληλη κοινωνικοπολιτική κατάσταση και να ακολουθήσετε την κατάλληλη εκπαίδευση, κατά πάσα πιθανότητα θα γινόσασταν κι εσείς ικανοί να βασανίσετε».

Η μελέτη της στηρίχθηκε σε στοιχεία από τους βασανιστές του Ειδικού Ανακριτικού Τμήματος της Ελληνικής Στρατιωτικής Αστυνομίας, το διαβόητο ΕΑΤ-ΕΣΑ, στην οδό Μπουμπουλίνας.

Το 1975, έναν χρόνο μετά την πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος, η ερευνήτρια είχε παρακολουθήσει, με ειδική άδεια, την πρώτη δίκη των βασανιστών στην Αθήνα. Νεαρή τότε επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης ήθελε τότε να «διερευνήσει το φαινόμενο του σαδισμού» όπως αναφέρει στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Για την ίδια, «αυτοί οι άνθρωποι αντιπροσώπευαν όλους εκείνους που μας είχαν βασανίσει την περίοδο του βάναυσου καθεστώτος, που είχαν βασανίσει τους συγγενείς, τους φοιτητές, τους συναδέλφους και τους φίλους μας».

Στην πορεία της δίκης σάστισε με όσα παρακολουθούσε αφού διαπίστωσε ότι «αυτά τα πρώην μέλη της Στρατιωτικής Αστυνομίας, κατηγορούσαν άμεσα ή έμμεσα τους ανωτέρους τους, ότι τους είχαν μετατρέψει σε βασανιστές. Σιγά σιγά αυτοί οι άνθρωποι αποκάλυψαν μια συνταρακτική ιστορία, το πέρασμά τους από τον στρατό στα κέντρα εκπαίδευσης της Στρατιωτικής Αστυνομίας και την κατάληξή τους στους θαλάμους βασανιστηρίων».

Σύμφωνα με την έρευνα, η χούντα είχε δημιουργήσει ένα προσεκτικά σχεδιασμένο σύστημα εκπαίδευσης, το οποίο επέλεγε να εκπαιδεύσει τους βασανιστές μέσα από νεαρά παιδιά 22-23 ετών τα οποία προέρχονταν από αγροτικές οικογένειες, τα φρονήματα των οποίων είχαν ελεγχθεί ως «κατάλληλα».

Η έρευνα στηρίχθηκε στις προσωπικές συνεντεύξεις δεκαέξι πρώην «Εσατζήδες» διαφόρων βαθμών. Οι μαρτυρίες τους δημιουργούν εφιαλτική εικόνα.

Έβγαζαν οι βασανιστές τη δική τους σαδιστική προδιάθεση στα βασανιστήρια; Η απάντηση φαίνεται ότι κρύβεται στις ίδιες τις συνθήκες εκπαίδευσης οι οποίες ευνόησαν αυτές τις συμπεριφορές.

Οι βασανιστές αποκάλυψαν πως κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης είχαν υποστεί ξυλοδαρμούς, ηθική εκμηδένιση, «καψόνια», βρισιές, βουρδουλιές, ουρλιαχτά, από τους παλαιότερους οπλίτες και εκπαιδευτές τους. Μετά από αυτό το «τελετουργικό μύησης» έδιναν όρκο υπακοής και πίστης στην απριλιανή «επανάσταση» και στη συνέχεια όφειλαν να… «μεταλαμπαδεύσουν» όσα είχαν μάθει στους αντιφρονούντες του καθεστώτος.

Η συμμετοχή τους σε ομαδικά ή ατομικά βασανιστήρια και η απόσπαση πληροφοριών «εξαργυρώνονταν» με ολιγοήμερες άδειες ώστε να επιστρέψουν στην καθημερινή ζωή ως «συνηθισμένοι άνθρωποι».

Αυτοί οι «συνηθισμένοι» νέοι άνθρωποι, που «συνάντησε» η έρευνα της Μίκας Χαρίτου-Φατούρου, οι σωματικά υγιείς, υψηλοί για τα ελληνικά δεδομένα, με μέση φυσιολογική νοημοσύνη, που μετατράπηκαν σε τέρατα υπακούοντας στην «εξουσία της βίας», θα μπορούσαν να είναι οι οποιοιδήποτε οπουδήποτε στην πραγματική ζωή, ανεξάρτητα από πιθανή σαδιστική προδιάθεση.

«Θα μπορούσε να είναι ο “γιος του γείτονά σου”», υπογραμμίζει η κ. Χαρίτου-Φατούρου.

Μ’ αυτόν τον τίτλο και βασισμένο σε αυτή την έρευνα ολοκληρώθηκε το 1982 το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ, δανέζικης παραγωγής, διάρκειας 50΄, που προβλήθηκε σε πολλές χώρες του κόσμου. Στην ταινία εκτός από τους ηθοποιούς, συμμετέχουν και οι πρώην «Εσατζήδες», Σίωμνας Πάτροκλος, Μηνάς Πέτρου που μιλούν για την εκπαίδευση και τα βασανιστήρια που κλήθηκαν να επιβάλουν σε πολίτες αλλά και αντιφρονούντες συναδέλφους τους στο ντοκιμαντέρ δανικής παραγωγής (1976) «Ο Γιος του Γείτονα Σου».

...