Οι αποκαλύψεις για τη Μακρόνησο που οδήγησαν δημοσιογράφους στα δικαστήρια

Posted on 05 Ιουλίου, 2020, 8:00 πμ
3 secs
Σαν σήμερα, στις 5 Ιουλίου 1950, αθωώνονται οι υπεύθυνοι της εφημερίδας «Μάχη», που είχαν συρθεί στα δικαστήρια λόγω των ρεπορτάζ γύρω από το κολαστήριο της Μακρονήσου.

Η πραγματική εικόνα της Μακρονήσου παρέμενε για πολύ καιρό άγνωστη εξαιτίας της λογοκρισίας. Την περίοδο 1948-1949, το ΚΚΕ, το ΕΑΜ, η Εθνική Αλληλεγγύη και τα έντυπά τους έχουν τεθεί εκτός νόμου. Έτσι, κανείς δεν μιλά για τις συνθήκες διαβίωσης στο νησί. Ο Τύπος βρίθει από εγκωμιαστικές αναφορές στο έργο που επιτελείται στη Μακρόνησο. Οι μόνες πληροφορίες που μιλούν για το κολαστήριο του Μακρονησιού είναι όσες κυκλοφορούν στόμα με στόμα, σχεδόν αποκλειστικά μεταξύ συγγενών των κρατουμένων και αριστερών.

makronisos 8 900

Η σιωπή σπάει τον Μάρτιο του 1950, λίγες μόνο μέρες πριν από τις βουλευτικές εκλογές. Η εφημερίδα Μάχη, με διευθυντή τον Ηλία Τσιριμώκο, ξεκινάει μια μεγάλη εκστρατεία με σειρά δημοσιευμάτων για την κατάργηση του «κολαστηρίου». Πρωτεργάτης είναι ο δικηγόρος Ευάγγελος Μαχαίρας, που υπήρξε πολιτικός κρατούμενος στο Μακρονήσι. Τα δημοσιεύματα, τα οποία στην πορεία θα συγκεντρωθούν υπό τον τίτλο Πίσω από το γαλανόλευκο παραπέτασμα (εκδ. Προσκήνιο), απαρτίζονται, σε μεγάλο μέρος, από επιστολές πρώην ή νυν κρατουμένων, που καταγγέλλουν τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης και τους βασανισμούς που υπέστησαν. Τα δημοσιεύματα θα δημιουργήσουν σάλο.

Η «Μάχη» αποτέλεσε το επίσημο όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος-ΕΛΔ («Ενωση Λαϊκής Δημοκρατίας») του Ηλία Τσιριμώκου και το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1941. Μια εφημερίδα που αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος για τον Τύπο των αρχών της δεκαετίας του 1950 στην προσπάθεια για την παρουσίαση προς τον έξω κόσμο του αίσχους της Μακρονήσου.

Αρχισυντάκτης της εφημερίδας ήταν ο Γιάννης Μαρής (Τσιριμώκος), ξάδελφος του Ηλία Τσιριμώκου, προέδρου της ΕΛΔ, και διευθυντής της ο αειθαλής Γιώργος Καρατζάς, με τους οποίους έδωσαν μεγάλες μάχες σε μια εποχή όπου η εκτέλεση «δι’ ασήμαντον αφορμήν» ήταν στην ημερήσια διάταξη, για να ξεσκεπαστούν τα αίσχη και οι φρικαλεότητες που γίνονταν στον ξερόβραχο απέναντι από το Λαύριο.

Παρέα επίσης με τους Στρατή Σωμερίτη, Αλέξανδρο Σβώλο, Σταύρο Κανελλόπουλο και άλλους, έδωσαν σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες τη μάχη για την ανάδειξη των τεκταινομένων στη Μακρόνησο, διακινδυνεύοντας σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και την ίδια τους τη ζωή.

Είμαστε στον Αύγουστο του 1949 και ο Γιάννης Μαρής μαζί με τον προϊστάμενο του τυπογραφείου της εφημερίδας καλούνται από τον εισαγγελέα σε απολογία για ένα άρθρο που έγραψαν αναφορικά με τους πολιτικούς κρατούμενους και τη Μακρόνησο.

Μια υπόθεση που φαινομενικά σταμάτησε, καθότι δεν περιείχε κάτι το απαγορευτικό, όπως κριτική και συστάσεις για την κυβέρνηση, ούτε ερχόταν σε αντίθεση με τις απαγορεύσεις των στρατιωτικών αρχών.

Όμως η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Στις 23 Νοεμβρίου 1949 αστυνομικοί της Γενικής Ασφάλειας με πολιτικά συλλαμβάνουν τον Γιάννη Μαρή και τον Γιάννη Σπυριδάκη, τους οποίους με χειροπέδες επιβιβάζουν σε ένα καμιόνι και τους οδηγούν στις Φυλακές των Βούρλων, εκεί όπου κάποτε υπήρχαν τα «σπίτια» και αργότερα μεταβλήθηκαν σε χώρο κράτησης πολιτικών κρατουμένων. Ενας χώρος κράτησης που έμεινε στην ιστορία για τη μυθιστορηματική απόδραση 27 κομμουνιστών κρατουμένων στις 17 Ιουλίου 1955, που έσκαβαν επί τέσσερις μήνες ένα λαγούμι κάτω από τον δρόμο το οποίο τους οδήγησε στο αντικρινό εργοστάσιο και την ελευθερία τους.

Για τους δύο κρατούμενους, υπήρχε ο φόβος πως οι Φυλακές των Βούρλων ήταν το ενδιάμεσο σημείο για τη μεταφορά τους στη Μακρόνησο. Υπήρξε άμεση κινητοποίηση από την πλευρά του Σοσιαλιστικού Κόμματος και του Ηλία Τσιριμώκου προσωπικά, με τρομερά αντιφατικά δεδομένα, όπως το ότι η εφημερίδα δεν μπορούσε να αναδείξει τη σύλληψη των δύο στελεχών της εξαιτίας της λογοκρισίας που είχε επιβληθεί από τις Αρχές την εποχή εκείνη.

«Το πρωταρχικό είναι η αποκατάσταση γενικά της δημοκρατικής νομιμότητας, με πλήρη σεβασμό των δημοκρατικών ελευθεριών όλων των πολιτών, για να γίνουν ελεύθερες και τίμιες εκλογές. Σ’ αυτόν τον αγώνα η “Μάχη” έχει ιερά καθήκοντα γιατί είναι η μόνη εφημερίδα του λαού, η μόνη που κάνει συνεχή και συγκεκριμένη πάλη για τις ελευθερίες, η μόνη που μιλάει εκεί όπου οι άλλες σιωπούν. Με κανένα μέσο δεν μπορεί να φιμωθεί η “Μάχη” και να της επιβληθεί σιωπή, πάνω στα θέματα του δημοκρατικού αγώνα».

Η πρώτη δίκη ορίζεται για τις 10 Ιανουαρίου 1949, ενώ θα ακολουθήσουν κι άλλες με συντριπτικές αποκαλύψεις για το μεσαιωνικό κάτεργο. Λόγω των διεθνών παρεμβάσεων και κυρίως από την πλευρά του Λεόν Μπλουμ, οι Μαρής και Σπυριδάκης αθωώθηκαν στις 5 Ιουλίου 1950 και δεν στάλθηκαν ως εκ θαύματος στη Μακρόνησο.

Το Ψηφιακό Μουσείο για τη Μακρόνησο

Μαρτυρίες και πλείστα ιστορικά ντοκουμέντα είναι συγκεντρωμένα στο Ψηφιακό Μουσείο Μακρονήσου, ένα εξαιρετικά πλούσιο ψηφιοποιημένο αρχειακό υλικό για έναν από τους πιο μαρτυρικούς τόπους του εθνικού διχασμού.  Οι φωτογραφίες, τα τεκμήρια, οι επιστολές, οι δηλώσεις μετανοίας, τα προπαγανδιστικά έγγραφα, οι μαρτυρίες εξόριστων, τα ημερολόγια προέρχονται από τις συλλογές των ΑΣΚΙ (Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας), τις συλλογές του Στέφανου Σαράφη, της Μίνας Μαρούλη, του Νίκου Μάργαρη, των Μιχάλη και Λεωνίδα Κύρκου, το αρχείο της ΕΔΑ και του ΚΚΕ.

 

Πηγές: ΑΣΚΙ, Εφημερίδα των Συντακτών

 

 

...