Νίκος Φίλης: Ώριμο αίτημα η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία

Posted on 25 Ιανουαρίου, 2021, 12:00 μμ
1 sec

Τοποθέτηση του τομεάρχη Παιδείας της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία και βουλευτή Α΄ Αθήνας, Νίκου Φίλη, για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία για την ιστοσελίδα VICE:

Οργή και αποτροπιασμός είναι τα συναισθήματα που κυριάρχησαν πρόσφατα στην ελληνική κοινωνία από την αποκάλυψη μιας θλιβερής συρροής περιστατικών σεξουαλικής παρενόχλησης και κακοποίησης σε βάρος νέων γυναικών. Θα ήταν δυνατόν άραγε να περιοριστούν ανάλογα φαινόμενα στο μέλλον και, αν ναι, ποιος θα ήταν ο ρόλος του σχολείου στην αντιμετώπισή τους; Είναι ένα κρίσιμο ερώτημα που απαιτεί άμεσες και σαφείς απαντήσεις.

Αποστήθιση γνώσεων ή διάπλαση προσωπικότητας;

Είναι φανερό ότι αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα σχολείο ανοιχτό στην κοινωνία και στα προβλήματά της. Ένα σχολείο που συμβάλλει καθοριστικά στην κατάλληλη προετοιμασία των παιδιών και των εφήβων μας, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν όχι μόνο προβλήματα όπως αυτά που προαναφέρθηκαν αλλά και πολλά άλλα. Προβλήματα που αφορούν τις σχέσεις με τους συνανθρώπους και τον σεβασμό στη διαφορετική άποψη, την προστασία του περιβάλλοντος, τη διασφάλιση της σωματικής και ψυχικής υγείας, τον αγώνα για την ειρήνη και τη συλλογική ευημερία. Δεν αρκεί σήμερα ένα σχολείο εγκλωβισμένο σε μια δήθεν αριστεία που θα καλλιεργεί την αποστήθιση πολλών και ασύνδετων εγκυκλοπαιδικών γνώσεων. Χρειαζόμαστε ένα σχολείο που θα έχει κεντρικό στόχο του την πολύπλευρη διάπλαση της προσωπικότητας του παιδιού με τέτοιο τρόπο, ώστε να απαντάει θετικά και δημιουργικά στις τις πολλές και σύνθετες προκλήσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Ένα σχολείο που δίπλα στις επιστημονικές γνώσεις θα νοιάζεται και για τις εμπειρίες και δεξιότητες που χρειάζεται μια αρμονική κοινωνική συμβίωση.

Ενδιαφέροντα και χρήσιμα προγράμματα με τέτοιες επιδιώξεις έχουν συμπεριληφθεί κατά καιρούς στο επίσημο σχολικό πρόγραμμα με διάφορες ονομασίες, όπως Αγωγή Υγείας, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Διαπολιτισμική και Αντιρατσιστική Εκπαίδευση κ.ο.κ. Τα προγράμματα αυτά όμως προσφέρονται συνήθως εκτός του σχολικού προγράμματος και συμμετέχουν σε αυτά μόνο όσα παιδιά εκδηλώνουν το ενδιαφέρον τους, γι’ αυτό και καλύπτουν τελικά μόνο ένα μικρό μέρος του μαθητικού δυναμικού. Ειδικότερα στον τομέα των διαφυλικών σχέσεων και της σεξουαλικής αγωγής όσα περιλαμβάνονταν στο επίσημο σχολικό πρόγραμμα είναι ελάχιστα και αφήνουν γενιές ολόκληρες χωρίς επαρκείς γνώσεις και εμπειρίες.

Θεματική Εβδομάδα: ένα σημαντικό βήμα

Η Θεματική Εβδομάδα, που καθιερώθηκε από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ το 2016 και εφαρμόστηκε για μια τριετία, ήταν μια συστηματική και επίπονη προσπάθεια να καλυφθούν άμεσα αυτά τα κενά του σχολικού προγράμματος και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια συνολική αλλαγή του σχολείου, που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Με τη Θεματική Εβδομάδα δινόταν η ευκαιρία σε όλα τα Γυμνάσια της χώρας να αφήσουν στην άκρη για μια ολόκληρη εβδομάδα τα συνήθη μαθήματα και να επικεντρωθούν σε δραστηριότητες που αφορούσαν κρίσιμα κοινωνικά προβλήματα, όπως είναι η δημοκρατική συνύπαρξη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η διατροφή και η ποιότητα της ζωής, οι σχέσεις των φύλων και οι έμφυλες ταυτότητες, η πρόληψη της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών (ναρκωτικών) και, για τα μικρότερα παιδιά του Δημοτικού, η οδική ασφάλεια και η κυκλοφοριακή αγωγή.

Οι σχέσεις των φύλων και οι έμφυλες ταυτότητες κάλυπταν μια πλήρη ενότητα της Θεματικής Εβδομάδας, που αποσκοπούσε στην καταπολέμηση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων σε σχέση με το σώμα, το φύλο, τη σεξουαλικότητα, τις σχέσεις των φύλων και τις ευρύτερες διαπροσωπικές και κοινωνικές σχέσεις. Όπως τονιζόταν στη σχετική εγκύκλιο, αφετηρία αυτών των δραστηριοτήτων ήταν η θλιβερή διαπίστωση ότι ακόμα και σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν ανισότητες και διακρίσεις σε βάρος των γυναικών. Αυτές δεν οφείλονται στις βιολογικές διαφορές αλλά κατά βάση στη νοοτροπία και τις αντιλήψεις της κοινωνίας. Και αυτές τις ανισότητες και διακρίσεις πρέπει να τις αντιμετωπίσουμε και να αλλάξουμε.

Με την ευκαιρία της Θεματικής Εβδομάδας σε κάθε σχολείο άναψαν συζητήσεις γι’ αυτά τα ζητήματα χωρίς ταμπού και προκαταλήψεις, πάντοτε όμως με τις κατάλληλες παιδαγωγικές μεθόδους και την αρμόζουσα ευαισθησία. Συζητήσεις που άνοιγαν τους ορίζοντες και διεύρυναν τη σκέψη των εφήβων, χωρίς όμως να σοκάρουν ή να τραυματίζουν την ευαισθησία τους. Ήταν ουσιαστικά μια αναντικατάστατη μορφωτική εμπειρία που εφοδίαζε τους μαθητές και μαθήτριες με πολύτιμες γνώσεις και ισχυροποιούσε τις αντιστάσεις τους σε κάθε απόπειρα παραβίασης των δικαιωμάτων τους.

Έγκυρες επιστημονικές έρευνες του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής έδειξαν ότι ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη και αποτελεσματική η εφαρμογή αυτού του θεσμού, γιατί έδινε την ευκαιρία να εφοδιαστούν όλα τα παιδιά ανεξαιρέτως με έγκυρες και κατάλληλες για την ηλικία τους γνώσεις και εμπειρίες. Γι’ αυτό είναι ακατανόητη η απόφαση της σημερινής κυβέρνησης να αναστείλει και τελικά να καταργήσει αυτόν τον δοκιμασμένο θεσμό εδώ και δυο χρόνια στερώντας από τα παιδιά πολύτιμες γνώσεις και εμπειρίες. Υποτάχθηκε με τον τρόπο αυτό η κυβέρνηση σε ακραίες σκοταδιστικές αντιλήψεις μέσα και έξω από τη ΝΔ που ξεσηκώθηκαν εναντίον της Θεματικής εβδομάδας. Συνεπώς, η ευαισθησία του κ. Μητσοτάκη και η συμπαράστασή του στη γενναία Σοφία Μπεκατώρου, έχει επιλεκτικό για να μην πούμε υποκριτικό χαρακτήρα. Από τη μια καταργεί έναν σχολικό θεσμό που εμψυχώνει τον αλληλοσεβασμό σε αγόρια και κορίτσια, που καταπολεμά τα στερεότυπα του αρσενικού που ακόμη και με τη βία «υποτάσσει» το θηλυκό και από την άλλη υποστηρίζει το τολμηρό διάβημα της Μπεκατώρου να καταγγείλει τον βιαστή της. Κάποιον, δηλαδή, που ορμώμενος από αντιλήψεις σαν κι αυτές που προσπαθεί να εξαλείψει η Θεματική Εβδομάδα, προέβη σε αυτή την αποτρόπαιη πράξη.

Διαφυλικές σχέσεις: ένα νέο ξεκίνημα

Κρίνοντας τα σχολικά προγράμματα με κριτήριο τις σύγχρονες ανάγκες εύκολα διαπιστώνουμε πόσο απέχει από τις σύγχρονες απαιτήσεις. Ακόμη και η Θεματική Εβδομάδα, παρά τη σημαντική μορφωτική συμβολή της, δεν έπαυε να είναι μια προσωρινή λύση, μια επείγουσα λύση ανάγκης με βραχυπρόθεσμη εμβέλεια. Το σχολικό πρόγραμμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης χρειάζεται μια συνολική ανανέωση και προς αυτή την κατεύθυνση εργάζεται συστηματικά το Τμήμα Παιδείας του ΣΥΡΙΖΑ. Σε αυτό το ανανεωμένο και εκσυγχρονισμένο πρόγραμμα σπουδών οι διαφυλικές σχέσεις και η σεξουαλική αγωγή έχουν μια αδιαφιλονίκητη θέση.

Δύο είναι οι βασικοί άξονες που κατευθύνουν την προσπάθειά μας. Ως προς τον πρώτο άξονα, μελετούμε το πρόγραμμα των παραδοσιακών μαθημάτων και εξετάζουμε τους τρόπους εμπλουτισμού του, ώστε να συμπεριλαμβάνει γνώσεις και εμπειρίες και να καλλιεργεί ένα πλούσιο προβληματισμό σε τομείς που άπτονται των διαφυλικών σχέσεων. Η μελέτη της γλώσσας και της λογοτεχνίας, λόγου χάρη, δίνει τέτοιες ευκαιρίες, αλλά πρέπει να τις ενισχύσουμε και να τις εντάξουμε πιο συστηματικά στα προγράμματα και τα βιβλία κάθε τάξης. Το ίδιο συμβαίνει τόσο με μαθήματα των κοινωνικών επιστημών όσο και των φυσικών επιστημών, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα την Οικιακή Οικονομία, την Κοινωνιολογία και τη Βιολογία.

Ο δεύτερος άξονας περιλαμβάνει μαθησιακές γνώσεις και εμπειρίες που ολοκληρώνονται πιο μεθοδικά και ολοκληρωμένα γύρω από τα θέματα των διαφυλικών σχέσεων και της σεξουαλικής αγωγής. Θα ήταν χρήσιμο, για παράδειγμα, τουλάχιστον στο επίπεδο του Γυμνασίου, να υπάρξει ένα πιο επεξεργασμένο υλικό, που θα συμπυκνώνει την αναγκαία γνώση σε αυτούς τους τομείς και θα αποτελεί μια πυξίδα για την πορεία που πρέπει να ακολουθήσουμε στις τρεις τάξεις του. Ως προς τη μορφή του διδακτικού υλικού, θα αποτελεί ένα συνδυασμό έντυπου και οπτικοακουστικού υλικού, καθώς οι νέες γενιές είναι περισσότερο εξοικειωμένες σήμερα με την εικόνα και τα ψηφιακά υλικά.

Τέλος, απαραίτητο συμπλήρωμα στην όλη διδακτική παρέμβαση είναι η κατάλληλη επιμόρφωση του διδακτικού προσωπικού. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί τόσο στα σχολεία μας όσο και στα πανεπιστήμια που έχουν εργαστεί συστηματικά σε αυτά τα θέματα και η εμπειρία τους δεν πρέπει να μείνει αναξιοποίητη.

Μαζί με την απαραίτητη προετοιμασία για ένα τέτοιο ολοκληρωμένο βήμα στον τομέα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, χρειάζεται να καταπολεμηθούν αρχαϊσμοί και παρωχημένες αντιλήψεις, όπως είναι οι στενοί δεσμοί που έχουν υφανθεί μεταξύ Παιδείας και Εκκλησίας, με τη δεύτερη να διεκδικεί να έχει βαρύνοντα ρόλο στη διαμόρφωση των σχολικών προγραμμάτων. Με τη ΝΔ στην κυβέρνηση δεν μπορούμε να περιμένουμε βήματα προς την κατεύθυνση μιας σύγχρονης εκπαίδευσης με αληθινά μεταρρυθμιστικές τομές και ανανέωση του συνόλου της σχολικής ζωής. Όραμα  της Δεξιάς είναι το σχολείο  της αγοράς και η καλλιέργεια της πειθάρχησης και της υποταγής των μαθητών σε συντηρητικά-αυταρχικά πρότυπα. ‘Ωριμα αιτήματα όπως αυτό σχετικά με  τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών, μπορούν να βρουν ανταπόκριση και να γίνουν πράξη, μόνο σε ένα περιβάλλον δημοκρατίας και ελευθερίας, που μπορεί να εγγυηθεί μια νέα προοδευτική διακυβέρνηση του τόπου.

...