Λευτέρης Στουκογεώργος: Η Κυριαρχία της αβεβαιότητας στο διεθνές και ευρωπαϊκό σύστημα

Posted on 05 Ιουνίου, 2020, 6:35 μμ
42 secs

Αν στην πρώτη 10ετία του 21ου αιώνα διαψεύσθηκε το νεοφιλελεύθερο “Τέλος της Ιστορίας”, στη δεύτερη διαψεύσθηκε οικτρά το νεοφιλελεύθερο ΤΙΝΑ (Τhere Is No Alternative). H κρίση του Covid-19 απέδειξε ότι “ο νεοφιλελεύθερος βασιλιάς είναι γυμνός” και ότι στο επίκεντρο του έχει τη συντήρηση και αναπαραγωγή των ελίτ και όχι τον άνθρωπο.

Αν το 2000 ήταν το ορόσημο της αμερικάνικης ηγεμονίας στον πλανήτη, σήμερα βιώνεται η αμφισβήτηση της αμερικάνικης κυριαρχίας, κύρια από Κίνα αλλά και Ρωσία. Η κρίση συσσώρευσης του ‘08 ήταν προάγγελος της σημερινής Μεγάλης Ύφεσης, αλλά ήταν και η έναρξη ενός νομισματικού και ενεργειακού πολέμου που επεκτάθηκε σε τεχνολογικό, εμπορικό και πρόσφατα διαστημικό και υγειονομικό πόλεμο μεταξύ των τριών υπερδυνάμεων. Το αποδεικνύει η τεράστια αύξηση των στρατιωτικών τους δαπανών και ιδιαίτερα των ΗΠΑ.

Είμαστε στις απαρχές του νέου “ψυχρού πολέμου” ΗΠΑ-Κίνας και την επίδραση του στις χώρες των σφαιρών επιρροής τους. Το τέλος της ολικής παγκοσμιοποίησης και η έναρξη του νεοπροστατευτισμού εντάσσονται σε αυτό το επίπεδο σύγκρουσης, παρόλο που το μέγεθος των συναλλαγών των δύο υπερδυνάμεων είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο, όπως και η οικονομική αλληλεπίδραση τους. Η 20ετία πάντως έδειξε ότι η κινέζικη στρατηγική του μακροχρόνιου οικονομικού σχεδιασμού, προσαρμοσμένου κάθε φορά στις συνθήκες, υπερτερεί της αμερικάνικης μεθοδολογίας του βραχυχρόνιου κέρδους, μέσω των ex-post διορθώσεων του συστήματος της οικονομίας της αγοράς. Όσο όμως το δολάριο θα παραμένει το μοναδικό αποθεματικό παγκόσμιο νόμισμα και οι διεθνείς τραπεζικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές θα γίνονται με το αμερικάνικο σύστημα, οι ΗΠΑ θα κυριαρχούν.

Οι ΗΠΑ στρατηγικά, μέσω του ΝΑΤΟ, προσπαθούν να αποκλείσουν την Ρωσία από την υπόλοιπη Ευρώπη έχοντας υπό την επιρροή τους τις Βαλτικές χώρες, την Πολωνία, την Ουκρανία και την Ρουμανία. Αντίστοιχα προσπαθούν να εμποδίσουν την κινέζικη επέκταση στον Ειρηνικό (θάλασσες τής Κεντρικής και Νότιας Κίνας) και στον Ινδικό ωκεανό και να «ελέγξουν» τον κινέζικο “θαλάσσιο δρόμο του μεταξιού” στο δρόμο για την Ευρώπη .Ο στρατηγικός ρόλος της Μεσογείου αποκτά κρίσιμη βαρύτητα στον ευρωπαϊκό χώρο, ,  γίνεται προνομιακό πεδίο αντιπαράθεσης των 3 υπερδυνάμεων και των χωρών επιρροής τους και αυτό δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα αστάθειας στις χώρες της περιοχής, αλλά και στην ΕΕ που είναι μέρος του προβλήματος. Η κυριαρχία στη νοτιοανατολική Ασία, Αρκτική και Αφρική είναι τα άλλα βασικά επίδικα των υπερδυνάμεων.

Η παγκόσμια ύφεση ήταν προ των πυλών πριν εμφανισθεί ο Covid 19, διανθισμένη με αύξηση των ανισοτήτων, μείωση δημοκρατίας και οικονομική δυσπραγία για τα 2/3 της κοινωνίας, με αντιδράσεις και εξεγέρσεις σε κάθε πλευρά του πλανήτη. Το Institute of International Finance, που ασχολείται με το παγκόσμιο εμπόριο, εκτιμά ότι το παγκόσμιο χρέος στα τέλη του ’19 ξεπερνούσε τα 255 τρις, δηλαδή 87 τρις περισσότερα από την έναρξη της κρίσης του ’08. Ζούμε σε μια φούσκα Χρέους που ξεκίνησε το 2001, βάθυνε στην κρίση του ’08 και τώρα θα φτάσει σε γιγαντιαία επίπεδα. Μια παγκόσμια διαγραφή χρεών είναι ένα αίτημα που πρέπει να ωριμάσει εφόσον τέτοια επίπεδα χρέους είναι αδύνατον να αποπληρωθούν, ούτε καν να εξυπηρετηθούν, αντίθετα παράγουν δυστυχία με αυξημένη πιθανότητα κοινωνικών εξεγέρσεων ή ακόμα και πολέμων.

Και μετά ήρθε ο covid 19, για να αντιμετωπίσει ο πλανήτης μια τετραπλή κρίση (υγειονομική, οικονομική, κοινωνική και κλιματική) που είναι κυριολεκτικά συστημική, γέννημα και θρέμμα της αχαλίνωτης καπιταλιστικής μεγέθυνσης και σε εύρος μεγαλύτερη του κραχ του ’29.

Στη δίνη του covid 19

Από υγειονομικής πλευράς έχουν περάσει 180 μέρες από την έναρξη της πανδημίας και το μόνο που γνωρίζουμε  για τον ιό είναι ότι ακόμα αυτός διαχειρίζεται την ανθρωπότητα και όχι εμείς αυτόν. Μόνο υποθέσεις υπάρχουν, από πολύ ευνοϊκές μέχρι καταστροφικές. Δεν υπάρχουν ακόμα φάρμακα ικανά, άγνωστο αν και πότε θα έχουμε αποτελεσματικά εμβόλια, ενώ η πορεία του ιού παραμένει απόλυτα απρόβλεπτη. Ο ιός μπορεί να έχει άλλα κύματα αλλά μπορεί και όχι, μπορεί να είναι ίδιας τοξικότητας μπορεί και όχι. Η αυξημένη αβεβαιότητα είναι το κυρίαρχο στοιχείο της περιόδου και αυτό αντανακλάται σε όλες τις πτυχές. Η αδυναμία σχεδιασμού έχει μπλοκάρει το παγκόσμιο σύστημα που απλά ελπίζει τα χειρότερα να τελείωσαν.

Η μακροχρόνια νεοφιλελεύθερη περίοδος με τις καταστροφικές πολιτικές ιδιωτικοποίησης της υγείας λειτούργησε εις βάρος των δημόσιων συστημάτων υγείας και αποδείχθηκε εγκληματική. Η αγωνία των χιλιάδων ασθενών ανά τον κόσμο, επειδή δεν υπήρχε ιατρική εντατική φροντίδα, θα καταδικάζει για πολύ καιρό τους φανατικούς των ιδιωτικοποιήσεων, των περικοπών και των πολιτικών λιτότητας.  Πλέον, παγκόσμια, η τάση στον κλάδο υγείας είναι για εθνικοποίηση, μετεγκατάσταση, εκβιομηχάνιση, φαρμακευτική και υγειονομική αυτονομία. Γεγονός όμως είναι ότι οι χώρες της Άπω Ανατολής (Κίνα, Ταϊβάν, Ν.Κορέα, Ιαπωνία) διαχειρίστηκαν, ως τώρα, την κρίση καλύτερα από τις Δυτικές, με τις ΗΠΑ να έχουν τη χειρότερη διαχείριση  παγκοσμίως και τη Γερμανία να έχει την καλύτερη επίδοση στην Ευρώπη.

Οι μεταβολές στην κοινωνία, πέραν της βαθιάς οικονομικής κρίσης , θα έχουν ως παραμέτρους ένα νέο φόβο για τον άλλο, περιχαρακώσεις, άνοδο του εθνικισμού αλλά και μια αλλαγή αξιών προς το συλλογικό, το πράσινο, το δημόσιο και τα δημόσια αγαθά. Επιστρέφει  μια λέξη που είχαν στιγματίσει οι νεοφιλελεύθεροι: Αλληλεγγύη. Το σοκ των κοινωνιών από την επιβεβαίωση του “φαινόμενου της πεταλούδας” θα σημάνει και ένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον τους  για τη διεθνή πραγματικότητα. Η περιβαλλοντολογική διάσταση της πανδημίας επαναφέρει στο προσκήνιο την αναγκαιότητα της πράσινης οικονομίας. Η βελτίωση του περιβάλλοντος, λόγω του παγκόσμιου lockdown, δείχνει ότι υπάρχουν λύσεις εφαρμόσιμες για την κλιματική κρίση, απλά είναι ζήτημα βούλησης και πολιτικής οικονομίας.

Από οικονομικής πλευράς η υπερ-κρίση του αιώνα θα έχει τεράστιες συνέπειες . Η παγκόσμια οικονομία παρέλυσε στην πρώτη παγκόσμια καραντίνα στην ιστορία. Πρόκειται για μια ταυτόχρονη παγκόσμια κρίση Ζήτησης-Προσφοράς-Εφοδιαστικής Αλυσίδας  (με κατάρρευση του just in time και του zero stock). Η απότομη πτώση της παραγωγής, η κάθετη πτώση των επενδύσεων ,οι μαζικές απολύσεις οδήγησαν στη Μεγάλη Ύφεση. Σε όλες τις χώρες η σημαντική πτώση του ΑΕΠ, η αύξηση της δημόσιας δαπάνης και η μείωση της φορολογίας για την αντιμετώπιση της κρίσης, θα χειροτερεύσει τη σχέση Δημόσιου Χρέους προς ΑΕΠ. Οι κρατικές και υπερεθνικές παρεμβάσεις, η προσφορά τεράστιων ποσοτήτων χρήματος από τις Κεντρικές Τράπεζες ήδη έχουν ξεπεράσει εκείνες της κρίσης του ‘08, αλλά κρίνονται ανεπαρκείς, άνισες και ταξικά μεροληπτικές.

Ο Thomas Ferguson, ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς επιστήμονες  των ΗΠΑ, υπογράμμισε πώς τα δημόσια κονδύλια που διατίθενται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις , στην πραγματικότητα διοχετεύονται  στις μεγάλες μονοπωλιακές εταιρίες ενώ εκτός των μαζικών απολύσεων, πτωχεύουν και οι πόλεις. Η Naomi Klein περιγράφει και αναλύει τη στρατηγική αυτών των εταιριών, όπου η πανδημία παρουσιάζεται ως μια ευκαιρία ανάπτυξης όχι όμως προς όφελος της κοινωνίας. Ειδικά επικεντρώνεται στον ρόλο του Eric Schmidt, πρώην CEO της Google και τώρα προέδρου της National Security Commission Artificial Intelligence και στον Καπιταλισμό της Επιτήρησης.  Οι ΗΠΑ έχουν τις πιο ισχυρές και επιθετικές πολυεθνικές εταιρείες στον κόσμο, χάρη στην υποστήριξη  του αμερικάνικου κράτους και αυτές θα πριμοδοτηθούν για να στηρίξουν κατόπιν το πολιτικό status quo.

Οι ΗΠΑ, με τους περισσότερους νεκρούς από Covid, με την μεγαλύτερη αύξηση της ανεργίας, με ένα αυταρχισμό και ρατσισμό βγαλμένο από τις μαύρες σελίδες του ‘50 είναι η υπερδύναμη που έχασε παγκόσμια το γόητρο της ,ενώ απομένουν 6 μήνες για τις προεδρικές εκλογές. Οι  δε Δημοκρατικοί του Μπάιντεν είναι ικανοί να χάσουν από τον χειρότερο, ιστορικά, Πρόεδρο των ΗΠΑ, που όμως ξεκινά την προεκλογική μάχη έχοντας πολύ ισχυρή βάση, πάνω από 40%.

Και η Ευρώπη?

H νεοφιλελεύθερη ΕΕ, υπό την καθοδήγηση της Γερμανίας, βρέθηκε στο οικονομικό ναδίρ με την κρίση του 2008 και έκτοτε δεν ανάρρωσε ποτέ. Αντίθετα “ασθένησε” και η Γερμανία, πέφτοντας στην παγίδα της εμμονικής λιτότητας που είχε επιβάλλει η ελίτ της. Η ΕΕ απέδειξε ότι είναι αδύναμος παίκτης στη διεθνή σκακιέρα και η συμπίεση της από τις υπερδυνάμεις ήταν ζήτημα χρόνου. Η “ανασφάλεια” από την εχθρική πολιτική Τράμπ, η στρατηγική διείσδυση του κινέζικού κεφαλαίου στην Ευρώπη , η γεωστρατηγική δραστηριοποίηση της Ρωσίας στην ευρύτερη περιοχή, η αντιμετώπιση της ελληνικής κρίσης, το μεταναστευτικό ζήτημα, το Brexit και οι εξελίξεις στη Μ. Ανατολή και Β. Αφρική ανέδειξαν τις ευρωπαϊκές “αστοχίες”.

Το βάθος της υγειονομικής και οικονομικής κρίσης και η πιθανότητα διάλυσης της ΕΕ, ανάγκασε τα ευρωπαϊκά ιερατεία να αλλάξουν ρότα. Η αναστολή του Συμφώνου Σταθερότητας, οι οικονομικές παρεμβάσεις  ΕΚΤ και της Κομισιόν, τα eurobonds, η αμοιβαιοποίηση του νέου χρέους είναι  προτάσεις που έρχονται από το 2010, θεωρήθηκαν εξωπραγματικές το ’15 από την ευρωπαϊκή ελίτ και τη Δεξιά και τώρα κάποιες φαίνεται να ωριμάζουν. Πάντως τα κεφάλαια που θα διατεθούν από την ΕΕ δεν καλύπτουν τις ανάγκες των ευρωπαϊκών λαών και ο τρόπος κατανομής και ελέγχου δεν είναι σαφής. Αν είναι να δημιουργηθούν νέες διευρυμένες ανισότητες μεταξύ Βορρά-Νότου και Α. Ευρώπης τότε το ευρωπαϊκό εγχείρημα θα κινδυνέψει ξανά με διάλυση. Χωρίς σύγκλιση των οικονομιών και κοινωνική συνοχή δεν υφίσταται κίνητρο ενοποίησης.

Η Μέρκελ , αναμένοντας το γερμανικό 6μηνο, χαράζει τη νέα στρατηγική για την Ευρώπη με τίτλο “Make Europe Great Again” παραφράζοντας το σύνθημα του Τράμπ. Θα προτείνει την ανεξαρτησία της ΕΕ από τις ΗΠΑ του Τράμπ, την συνεργασία με την Κίνα, την κοινή αμυντική και εξωτερική πολιτική. Στη μεγάλη εικόνα, η Μέρκελ θέλει την ΕΕ τέταρτο πόλο στο διεθνές γίγνεσθαι με τη Γερμανία σε ρόλο ηγετικό, αλλά μέχρι σήμερα, με την Γαλλία να έχει τις αντιρρήσεις της για την πρωτοκαθεδρία, το σχέδιο της είναι μάλλον τραγικά αποτυχημένο.

Η πράσινη οικονομία και η 4.0 Industry θα είναι οι νέοι ευρωπαϊκοί πυλώνες. Ο «digital tax» χτυπάει τους γίγαντες της Silicon Valley και θα είναι από τα βασικά σημεία σύγκρουσης με τον Τράμπ, που απειλεί την ΕΕ με δασμούς. Η παρουσίαση της ευρωπαϊκής υποδομής δεδομένων, το Gaia-X, έρχεται να ανταγωνιστεί τις Google και Amazon, αλλά και  την κινέζικη Alibaba. Η ΕΕ όμως παραμένει τεχνολογικά ουραγός σε σχέση με τις τρείς υπερδυνάμεις.

Τα φαινόμενα απατούν!

Η ευρωπαϊκή ελίτ θα προτιμούσε μια αποκατάσταση του νεοφιλελευθερισμού, ενσωματώνοντας ορισμένα κεϋνσιανά στοιχεία, για να διασώσει τις αγορές μέσω του κράτους. Η τελική συμφωνία για το Σχέδιο Ανάκαμψης της ΕΕ δεν έχει ολοκληρωθεί καθώς αναμένεται ένας συμβιβασμός με τους συμμάχους της Γερμανίας ( Ολλανδία,  Αυστρία, Δανία, Σουηδία)  και με τις χώρες Βίζεγκραντ (Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία). Αναμένονται δύο Συμβούλια Κορυφής, οι «μάχες» του Αυγούστου μεταξύ ΕΚΤ και Bundesbank , Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και Γερμανικού της Καρλσρούης, μεταξύ της Κομισιόν και της Γερμανίας και έπονται οι αμερικάνικες εκλογές το Νοέμβρη που πολλά θα καθορίσουν. H κίνηση της ΕΚΤ να αυξήσει άμεσα το πρόγραμμα στήριξης PEPP στο 1,35 τρις, δείχνει ότι η οικονομική κρίση της ΕΕ είναι βαθύτερη της αναμενόμενης. Μόνο οι ανανεώσεις και λήξεις τίτλων των κρατών της ΕΖ θα απαιτήσουν 3,5 τρις για το 2020. Η ΕΚΤ προβλέπει ότι ή ευρωπαϊκή ύφεση θα κινηθεί φέτος στο -8,7% με τάση χειροτέρευσης ως το -12%. Για τα 2/3 της κοινωνίας θα είναι σίγουρα βαρύτερη! Η απατηλή ελπίδα της γρήγορης ανάκαμψης δεν είναι παρά μια ακόμα φούσκα της νεοφιλελεύθερης προπαγάνδας.  Μια ανάκαμψη αναμένεται με το τέλος της υγειονομικής κρίσης, αλλά η επιστροφή των χωρών στα ισχνά αποτελέσματα του ’19 θα επέλθει με διαφορετικές ταχύτητες και σε διαφορετικούς χρόνους. Στην ανάκαμψη των πολλών ταχυτήτων η Ελλάδα και η Ιταλία προβλέπεται να επιστρέψουν τελευταίες και ασθμαίνουσες.

Αν οι επενδύσεις των κεφαλαίων (Ταμείο Aνάκαμψης, SURE, ESM, ΕΣΠΑ συνολικά άνω των 55 δις) σε βάθος 7ετίας  γίνονται απλώς για να απορροφηθούν οι γερμανικές εξαγωγές -τώρα που έχασαν τις διεθνείς αγορές- από την εσωτερική αγορά και να επιβεβαιωθεί ξανά η γερμανική Ευρώπη, τότε δεν έχει νόημα . Οι διαφορετικές ταχύτητες ανάκαμψης θα σημάνουν άνισο ανταγωνισμό και τεράστια διεύρυνση των ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών. Τα πλεονεκτήματα που θα δίνονται στις επιχειρήσεις των Βόρειων χωρών θα είναι καταστροφικά για εκείνες των Νότιων. Ένα νέο dumping μισθών και τιμών θα δημιουργηθεί, εν μέσω πλασματικής ανάπτυξης, με ευημερία αριθμών, υψηλή ανεργία και περαιτέρω φτωχοποίηση των λαών. Η αντανάκλαση στο πολιτικό πεδίο θα είναι η ενίσχυση της alt.right, ενώ οι προοδευτικές κυβερνήσεις του Νότου θα δεχθούν τρομερή κοινωνική πίεση με κίνδυνο την πτώσης τους (Ιταλία, Ισπανία).

Το σχέδιο

Δύο πολιτικά σχέδια εξυφαίνονται στην ΕΕ. Το ένα είναι η σύνθεση άκριτου νεοφιλελευθερισμού και σκληρού αυταρχισμού, του ορντολιμπεραλισμού, όπως εκφράζεται από την δεξιά/ακροδεξιά.

Το άλλο είναι αυτό που εκφράζει μια ευρύτερη προοδευτική συμμαχία (red-red-green) που μπορεί να συνθέσει τομές και αλλαγές για μια Πράσινη και Κοινωνική Ευρώπη, που είναι αδύνατον να υλοποιηθεί αν δεν αλλάξουν τα νεοφιλελεύθερα κριτήρια των Ευρωπαϊκών Συνθηκών και ο ρόλος της ΕΚΤ. Χωρίς φορολογική εναρμόνιση των χωρών, χωρίς την κατάργηση των φορολογικών παραδείσων εντός ΕΕ (Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Βέλγιο κλπ) και την εφαρμογή ενός Tobin Tax, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική, χωρίς “διευθέτηση” των Δημόσιων Χρεών δεν μπορεί να υπάρξει ενιαία Ευρώπη. Η μείωση των ανισοτήτων, το πράσινο και βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο, η διεύρυνση της δημοκρατίας, η μείωση του εργάσιμου χρόνου, η αύξηση της απασχόλησης και η αύξηση των μισθών, είναι οι βασικοί πυλώνες της προοδευτικής αφήγησης.

Το σύστημα είναι σε αβεβαιότητα, παρουσιάζει ρωγμές και η συγκυρία υπαγορεύει  έναν αναβαθμισμένο και μη γραμμικό πόλεμο θέσεων, για την ανατροπή της νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας.

 

 

 

IndependentNews.gr

...