Η Ιταλία βρίσκεται, από το 2008, στη δίνη της μεγαλύτερης οικονομικής κρίσης από τη γέννησή της (1861). Η κρίση είναι απότοκος των 30 χρόνων νεοφιλελευθερισμού, που οδήγησαν στη συνολική πολιτισμική παρακμή της χώρας, με ιδιαίτερη διάστασή της την κρίση της πολιτικής και των πολιτικών κομμάτων της.

Η Τριακονταετία της Β’ Ιταλικής Δημοκρατίας χαρακτηρίζεται από τη σταθερότητα των κομμάτων της Δεξιάς και τη δεξιά ηγεμονία: της λαϊκίστικης Forza Italia του Μπερλουσκόνι και της ρατσιστικής Lega του Σαλβίνι (αρχικά του Bossi). To ακροδεξιό κόμμα της Μελόνι (Fratelli d’ Italia) ιδρύθηκε πολύ αργότερα (2012), ως ανταγωνιστικό της Lega στο χώρο της Alt.Right και, σήμερα, είναι τέταρτο στις δημοσκοπήσεις.

Η σταθερότητα αυτή, όμως, δεν ισχύει και για τον χώρο της Κεντροαριστεράς. Το Δημοκρατικό Κόμμα της Αριστεράς κινήθηκε συνεχώς δεξιότερα στο πολιτικό φάσμα, προκειμένου να διευρύνει την εκλογική του επιρροή, για να εγκλωβιστεί τελικά στο σημερινό κεντρώο, άνευρο, χωρίς στρατηγική, Δημοκρατικό Κόμμα. Η πορεία της παρακμής πέρασε από πολλά στάδια. Η έλλειψη στρατηγικής οδήγησε σε αποτυχημένα κεντροαριστερά πειράματα («Ελιά», «Μαργαρίτα», «Καθαρά Χέρια») και έφθασε μέχρι τη συγκυβέρνηση Ρέντσι με Μπερλουσκόνι. Η πλήρης στοίχιση της κεντροαριστεράς στο γερμανικό μερκαντιλιστικό σχέδιο της λιτότητας, το οποίο διέλυσε την Ιταλία, την αποξένωσε από μεγάλο κομμάτι των κοινωνικών στρωμάτων με αριστερές αναφορές. Ένα μεγάλο κομμάτι αυτών των ψηφοφόρων στράφηκε στο αντισυστημικό και πολυσυλλεκτικό -μέχρι πριν τις εκλογές του ’18- Κίνημα Πέντε Αστέρων. Οι κυβερνήσεις Μπερλουσκόνι-Σαλβίνι, Μόντι και  Ρέντσι-Μπερλουσκόνι έχουν τη βασική ευθύνη για το βάθος της πολυδιάστατης κρίσης.

Στις εκλογές του 2018 υπέστη συντριβή τόσο το Δημοκρατικό Κόμμα του Ρέντσι όσο και η Forza Italia του Μπερλουσκόνι, που συγκυβερνούσαν από το 2013. Η Λέγκα και το Κίνημα Πέντε Αστέρων ήταν οι νικητές. O Ρέντσι τορπίλισε συστηματικά κάθε δυνατότητα προοδευτικής διακυβέρνησης Δημοκρατικού Κόμματος με Πέντε Αστέρες. Οι χωρίς ταυτότητα Πέντε Αστέρες παγιδεύτηκαν σε μια συγκυβέρνηση με τη Λέγκα, προδιαγεγραμμένα αποτυχημένη και αντιφατική.

Ο Ρέντσι, πριν εγκαταλείψει το Δημοκρατικό Κόμμα για να ακολουθήσει το κεντροδεξιό όνειρο του μέσω της Italia Viva, φρόντισε να ελέγξει τους μηχανισμούς του Δημοκρατικού Κόμματος και να εκλέξει κοινοβουλευτικούς της αρεσκείας του.

Μετά το αποτυχημένο κοινοβουλευτικό «πραξικόπημα» και τη συντριπτική ήττα του Σαλβίνι, που είχε στόχο τη θεσμική κατάληψη της χώρας από την alt.right (Αύγουστος ’19), ο ΠτΔ Ματαρέλα θα δημιουργήσει τη δεύτερη κυβέρνηση Κόντε (Δημοκρατικό Κόμμα, Πέντε Αστέρες, Ρέντσι), οριακής πλειοψηφίας, για να σώσει την τιμή της Ιταλικής Δημοκρατίας. Στόχος του η εκλογή δημοκρατικού Προέδρου Δημοκρατίας, έναντι του υποψήφιου της ακροδεξιάς στις Προεδρικές (Φλεβάρης 2022). Η προοδευτική κυβέρνηση Κόντε ανέλαβε τη διαχείριση του Recovery Plan των 208 δις (  δωρεάν και 127 δάνεια). Και τότε ξαναχτύπησε ο Ρέντσι.

Η πρόσφατη πολιτική κρίση που οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης Κόντε και τη δημιουργία της νέας κυβέρνησης Ντράγκι είναι προϊόν του «Ρέντσι της Αραβίας»,  όνομα που του αποδίδουν λόγω αποκάλυψης  των στενών οικονομικών σχέσεων του με τις μοναρχίες της αραβικής χερσονήσου. Η απόσυρση εμπιστοσύνης στον Κόντε από τους ρεντσικούς διέλυσε τη μόνη προοδευτική κυβέρνηση της εικοσαετίας (με εξαίρεση την β’ κυβέρνηση Πρόντι 2006-08, που ξεκίνησε με τις καλύτερες προθέσεις, πριν προσαρμοστεί στις νεοφιλελεύθερες επιταγές του γερμανικού ιερατείου και οδηγηθεί στην αποτυχία).

Η εκβιαστική κίνηση του Ρέντσι ανάγκασε τον Ματαρέλα να συναινέσει στην εφεδρεία του συστήματος, τον Μάριο Ντράγκι, για να αποφευχθούν οι εκλογές εν μέσω πανδημίας και με νωπό το “πραξικόπημα” Σαλβίνι (Αύγουστος ’19). Στη διακυβέρνηση Ντράγκι συμμετέχουν όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα εκτός του κόμματος Ιταλική Αριστερά (Σινίστρα Ιταλιάνα) και της Μελόνι που ακολουθεί φασιστική τακτική. Πολιτικά, ο Ρέντσι, με την κίνησή του αυτή, «ξεπλένει» τον Σαλβίνι και τον βάζει στο κοινό παιχνίδι της εξουσίας, ενώ διαχωρίζει οριστικά τη σχέση του με την Κεντροαριστερά επιλέγοντας το κεντροδεξιό στρατόπεδο.

Ταυτόχρονα, αναδιατάσσεται το σκηνικό της διανομής των ευρωπαϊκών  κεφαλαίων και του αναπτυξιακού προσανατολισμού της χώρας. Η κατεύθυνση των κονδυλίων αφορά την ιταλική ενδοκαπιταλιστική σύγκρουση, την επιρροή του επενδυμένου γερμανικού και γαλλικού κεφαλαίου στη χώρα, αλλά και τον κίνδυνο περαιτέρω πτώχευσης της κοινωνίας των 2/3 και της διεύρυνσης των ανισοτήτων. Προφανώς στις ελίτ δεν ήταν ιδιαίτερα αρεστό το πρόγραμμα Κόντε, μάλλον ήταν υπερβολικά κοινωνικό για αυτούς. Η κυβέρνηση Κόντε ΙΙ ήταν προοδευτικότερη της προηγούμενης (Κόντε Ι), αλλά και της  σημερινής κυβέρνησης Ντράγκι.

Ο Ντράγκι ξεκίνησε ως κεϋνσιανός, μετά θατσερικός, οπαδός των ιδιωτικοποιήσεων, του Fiscal Compact, της Ποσοτικής Χαλάρωσης και, τελευταία, επιστρέφει στον κεϋνσιανισμό. Ο Ντράγκι ανήκει στην ελίτ του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού (πρώην στέλεχος της Goldman Sachs), είναι ατλαντιστής στη γραμμή Μπάιντεν, κάτι που σημαίνει ότι θα αναβαθμίσει τις σχέσεις με ΗΠΑ, συγκριτικά με Κίνα και Ρωσία. Η κυβέρνηση Κόντε ήταν πιο πολυδιάστατη. Η Ιταλία θέλει να μπει σφήνα στον γαλλογερμανικό άξονα, να περάσει γραμμές της για να βγει από το αδιέξοδο η χώρα και ένα μέρος της ιταλικής ελίτ πιστεύει ότι ο Ντράγκι είναι ο κατάλληλος για να υλοποιήσει το σχέδιο στην εποχή της ψηφιοποίησης και του Πράσινου Καπιταλισμού.

Η συνύπαρξη σε μια κυβέρνηση με Ρέντσι, Μπερλουσκόνι και, κυρίως, Σαλβίνι είναι δυσκολοχώνευτη για το Δημοκρατικό Κόμμα και για τους Πέντε Αστέρες. Η κρίση στο Κίνημα 5 Αστέρων επιλύθηκε με την επιλογή Κόντε για την ηγεσία. Η κρίση του Δημοκρατικού Κόμματος οδήγησε τον Τζινγκαρέτι σε παραίτηση, προκειμένου να ξαναμοιραστεί η τράπουλα στο κόμμα και εν όψει δημοτικών εκλογών.

Οι δημοσκοπήσεις της τελευταίας εβδομάδας δίνουν πρώτη τη Λέγκα (23,9%), το Δημοκρατικό Κόμμα (19,1%), τρίτη τη Μελόνι με 16,9%, από κοντά το Κίνημα Πέντε Αστέρων (15,1%). Ακολουθεί ο Μπερλουσκόνι με τον Ταγιάνι (7,1%),  ενώ το κεντροδεξιό Azione (3,7%) και το κεντροαριστερό/αριστερό LeU (3,5%) οριακά περνούν το κατώφλι του 3%, όχι όμως και το Ιτάλια Βίβα του Ρέντσι (2,7%). Αν τα πράγματα παραμείνουν έτσι μέχρι τις εκλογές του ’23, το σενάριο δεξιάς κυβέρνησης δεν είναι απλά ορατό, αλλά θα πρόκειται για μια κυβέρνηση alt.right με μίγμα φασιστών, ακροδεξιών, λαϊκής δεξιάς και κεντροδεξιάς. Το προοδευτικό μέτωπο Δημοκρατικό Κόμμα-Πέντε Αστέρες-Αριστερά έχει να διανύσει πολύ δρόμο για να ανατρέψει την κατάσταση. Το αισιόδοξο είναι ότι οι μεγάλες εκλογικές ανατροπές έγιναν πλέον συνήθεια, όπως δείχνουν τα στοιχεία των τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων.

Το Δημοκρατικό Κόμμα

Μετά την κεντροδεξιά μετατόπιση του Ρέντσι, το Δημοκρατικό Κόμμα στη μετα-ρεντσική περίοδο είναι ουσιαστικά ένα κόμμα με δύο γραμμές. Το κομμάτι των εναπομεινάντων ρεντσικών -και όχι μόνο-, που θέλει ένα κόμμα κεντρώο και εκσυγχρονιστικό, σε συγκυβέρνηση με την κεντροδεξιά (έως τον Σαλβίνι). Και το άλλο κομμάτι, που ζητά επιστροφή στις αξίες της Αριστεράς, κεντροαριστερό προσανατολισμό και προοδευτική διακυβέρνηση (Δημοκρατικό Κόμμα-Πέντε Αστέρες-Αριστερά).  Το πείραμα του 2007 (Δημοκρατικοί της Αριστεράς συν Μαργαρίτα) με τη δημιουργία του Δημοκρατικού Κόμματος απέτυχε να συνθέσει και η κυριαρχία του Ρέντσι οδήγησε το κόμμα σε κεντροδεξιές γραμμές και στρατηγική ήττα. Ο Τζινγκαρέτι, με προέλευση από το PCI, προσπάθησε να συγκεράσει τα δύο κυρίαρχα ρεύματα σε μια κεντροαριστερή κατεύθυνση, για συγκυβέρνηση με τους Πέντε Αστέρες και την Αριστερά και για την αποφυγή δεξιάς διακυβέρνησης Σαλβίνι-Μελόνι-Μπερλουσκόνι το 2023. Η παραίτηση Τζινγκαρέτι ήταν κίνηση-μήνυμα όχι μόνο προς τους εσωτερικούς αντιπάλους, αλλά και προς τους εσωτερικούς συμμάχους (Ορλάντο, Φραντσεσκίνι). Υπάρχει ζήτημα στρατηγικής και πολιτικού προσανατολισμού. Η κοινή πρόταση  Τζινγκαρέτι, Φραντσεσκίνι, Ορλάντο αλλά και Μπερσάνι (LeU), για τον Λέτα στην ηγεσία του κόμματος για ριζοσπαστικές αλλαγές. Οι Ρεντσικοί το αποδέχτηκαν αλλά θα ήθελαν τον Ρέντσι πίσω, τον Λέτα για μεταβατικό και τον Μπονατσίνι μελλοντικό γραμματέα. ΗΑξιοσημείωτη κίνηση αποτελεί η στήριξη του κινήματος των Σαρδελών στην στρατηγική Τζινγκαρέτι για προοδευτική συμμαχία με Πέντε Αστέρες και Αριστερά.

Η γεωγραφία των  ρευμάτων/τάσεων του κόμματος στη σημερινή τους μορφή:

O Τζινγκαρέτι ηγείται του Προοδευτικού ρεύματος με τον Γκουαλτιέρι ,τον Μπετίνι, τον Αμέντολα, και με στόχο την αριστερή στροφή του κόμματος. Είναι πολυπληθές ρεύμα στο κόμμα, αλλά αδύναμο στο κοινοβούλιο.

Ο Ορλάντο είναι επικεφαλής του αριστερού ρεύματος των Dems, με τον Προβεντσάνο  ριζοσπαστικότερο, σε συμμαχία με Τζινγκαρέτι. Στην ίδια γραμμή και η μικρή ομάδα του Κούπερλο.

Στο κέντρο κινείται η AreaDem των Φραντσεσκίνι, Φασίνο, Πινότι, αλλά και του Σασόλι, με πολλούς κοινοβουλευτικούς και προέλευση τη Χριστιανοδημοκρατία, που στήριξε Τζινγκαρέτι, αλλά τώρα αποστασιοποιείται.

Η δεξιά γραμμή εκφράζεται από δύο ρεύματα που έχουν την πλειοψηφία των κοινοβουλευτικών μελών του κόμματος: α) τους Giovani turchi του Ορφίνι και β) την Base riformista των Γκουερίνι, Λότι, Μποναφέ, Ντελρίο πιστή στη γραμμή Ρέντσι, με το 1/3 των βουλευτών και τους μισούς σχεδόν γερουσιαστές του κόμματος.

Ειδικό βάρος στο κόμμα έχουν, επίσης, οι δήμαρχοι του Μπέργκαμο (Γκόρι) και της Φλωρεντίας (Ναρντέλα), οι περιφερειάρχες Ντε Λούκα και Μπονατσίνι, τα ιστορικά στελέχη Βελτρόνι, Φινοκιάρο, καθώς και ο Ευρωπαίος επίτροπος Πάολο Τζεντιλόνι.

Οι προτάσεις για νέο γραμματέα, εάν δεν είναι μεταβατικός, δεν έχουν ακόμα αποσαφηνιστεί, η Γενική Συνέλευση του Κόμματος συνέρχεται στις 13-14 Μάρτη και μεταρρυθμιστές, κεντρώοι και αριστεροί ετοιμάζονται για τη μάχη. Σημαντικό ρόλο, στην απόφαση του Τζινγκαρέτι αναμένεται να παίξουν στελέχη (Μπερσάνι, Ντ’Αλέμα) των Liberi e Uguali (LeU), κόμματος στα αριστερά του Δημοκρατικού Κόμματος.

Το Κίνημα των Πέντε Αστέρων

Ιδρύθηκε πριν από δώδεκα χρόνια από τον κωμικό Μπέπε Γκρίλο και τον  επιχειρηματία και ψηφιακό μαρκετίστα Καζαλέτζιο, ως προϊόν απόρριψης της παραδοσιακής πολιτικής τάξης, αντισυστημικό, ευρωσκεπτικιστικό και κατά των συγκυβερνήσεων. Έγινε κόμμα εξουσίας και φιλοευρωπαϊκό δύο μόλις μήνες πριν τις εκλογές του 2018. Στις εκλογές κέρδισε το 32,7% των ψήφων, συγκυβέρνησε πρώτα με τη Λέγκα (Κόντε Ι) και μετά με το Δημοκρατικό Κόμμα (Κόντε ΙΙ), αλλά στη διετία έχει συρρικνωθεί στο 15%. Τον Φλεβάρη, ο Γκρίλο ανακοίνωσε την επανίδρυση του Κινήματος στο όνομα της οικολογικής μετάβασης. Ήδη 4 ευρωβουλευτές του Κινήματος κινούνται προς  την ευρωομάδα των Πράσινων στο ευρωκοινοβούλιο.

Η σύγκρουση Γκρίλο με τον υιό Καζαλέτζιο είχε προαναγγελθεί από καιρό, αλλά η άφιξη του Κόντε στην ηγεσία των Πέντε Αστέρων, με την υποστήριξη Γκρίλο, ήταν καθοριστική. Ο Γκρίλο θεωρεί στρατηγικής σημασίας τη συμμαχία με το Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Ντάβιντε Καζαλέτζιο ελέγχει την ηλεκτρονική πλατφόρμα Rousseau, ελέγχει τα δεδομένα του κόμματος, τους εγγεγραμμένους και, βάσει καταστατικού, έχει αποφασιστικές λειτουργίες. Η παρουσίαση στην πλατφόρμα Rousseau του προσωπικού του προγραμματικού σχεδίου «Controvento» ήταν η αφορμή να κατηγορηθεί ότι θέλει να ιδρύσει δικό του κόμμα. Στο Κίνημα, όμως, η αποδοχή του είναι πολύ χαμηλή.

Η επιλογή Κόντε για την ηγεσία του κόμματος, από πλευράς Γκρίλο, ήταν μια έξυπνη κίνηση που έβγαλε το Κίνημα από το αδιέξοδο, άμβλυνε τη σύγκρουση των εσωτερικών ρευμάτων και συγκράτησε τη δημοσκοπική πτώση. Ο Κόντε εξασφαλίζει την ενότητα των ρευμάτων στη μεταβατική περίοδο, έχει βαθμούς ελευθερίας στο κόμμα γιατί δεν  ήταν μέλος, είναι ο εγγυητής του κόμματος για τη στροφή στο προοδευτικό ευρωπαϊκό στρατόπεδο και είναι ο πλέον δημοφιλής πολιτικός στην Ιταλία. Οι δύο, όμως, προσωπικότητες που αναδύονται ως ηγέτες του Κινήματος είναι ο Ντι Μάιο και ο Ρομπέρτο Φίκο.

Τα ρεύματα στο Κίνημα Πέντε Αστέρων, στη συγκεκριμένη συγκυρία και στην εσωκομματική αργκό, σχηματίζονται ως εξής:

Κυβερνητικοί: ο Λουίτζι Ντι Μάιο ηγείται, έχοντας τους κυβερνητικούς Μποναφέντε και Φρακάρο, αλλά και τον μετριοπαθή Κρίμι, που βρισκόταν έως τώρα στην ηγεσία του Κινήματος. Βλέπουν θετικά τη διακυβέρνηση με Δημοκρατικό Κόμμα.

Προοδευτικοί και Ορθόδοξοι: το αριστερό ρεύμα, με επικεφαλής τον ΠτΒ Ρομπέρτο Φίκο και τους Ντ’Ινκά και Πατουανέλι, που προσανατολίζεται στο κοκκινοπράσινο και στη συμμαχία με Δημοκρατικό Κόμμα και Αριστερά.

Οι ακραίοι: ομάδα σχηματισμένη από στελέχη αντισυστημικά κα ευρωσκεπτικιστικά, ήταν υπό την ηγεσία του αλλοπρόσαλλου Ντι Μπατίστα (που έφυγε από το κόμμα) και της Μπάρμπαρα Λέτσι. Οι ακραίοι δεν θέλουν συμμαχία με το Δημοκρατικό Κόμμα, ούτε θέλουν συγκυβέρνηση. Ο Ντι Μπατίστα φλερτάρει με τους Πράσινους και δεν είναι απίθανο να τον ακολουθήσουν και άλλοι του ρεύματος.

Οι πραγματιστές: οι γεφυροποιοί ανάμεσα στα ρεύματα όπως ο Καρέλι και ο Μπουφάνι και ιστορικά στελέχη με πιο αριστερή ταυτότητα όπως η Λομπάρντι, η Ταβέρνα και ο Μόρα.

 

Το Κίνημα Πέντε Αστέρων εξακολουθεί να αναζητά την πολιτική του ταυτότητα, μέσα από τη βίαιη ωρίμανση του. Η προοδευτική του κατεύθυνση θα έχει ειδικό βάρος στην αντιμετώπιση της Δεξιάς στις επόμενες εκλογές και για την ανατροπή της σημερινής δημοσκοπικής δεξιάς πλειοψηφίας.

Ο μόνος δρόμος των προοδευτικών δυνάμεων (Αριστερά, Κίνημα 5 Αστέρων και Δημοκρατικό Κόμμα) είναι μια συμμαχία με ριζοσπαστική πολιτική για τη μείωση των ανισοτήτων, τη διεύρυνση της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων. Ένα νέο πόλεμο θέσεων σε Ευρώπη και Ιταλία. Κι ας θυμηθούν ότι η ενεργής και συνειδητή συμμετοχή του λαού είναι το κλειδί του κοινωνικού μετασχηματισμού.

Λευτέρης Στουκογεώργος
Για το IndependentNews.gr