Μετά από 25ετή εγκλεισμό στις φυλακές, αποφυλακίστηκε ο πολυισοβίτης Giovanni Brusca.
Ένας από τους βιαιότερους εγκληματίες της σύγχρονης ιστορίας.
Ο αρχιεκτελεστής του κορλεονέζικου clan του Toto Riina.
“U verru” ή “u scannacristiani” (το “γουρούνι” ή ο “σφαγέας” στη σιτσιλιάνικη διάλεκτο) ήταν αυτός που πυροδότησε τα εκρηκτικά στο Capaci, τινάζοντας στον αέρα το δικαστή Falcone, τη γυναίκα του και την αστυνομική τους συνοδεία και ο φυσικός αυτουργός εκατοντάδων δολοφονιών. Ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει για την αγριότητά της, εκείνη του μικρούλη Giuseppe Di Matteo, που ήταν και φίλος του γιού του -το άψυχο κορμάκι του οποίου έριξε στη συνέχεια σε οξύ- ως πράξη αντεκδίκησης και τιμωρίας στον “μετανιωμένο” πρώην μαφιόζο πατέρα του.
Φυσικό είναι ότι η απόφαση έχει προκαλέσει επιθέσεις εναντίον της δικαιοσύνης και του κράτους και θύελλα από αγανακτισμένες (και αρκετά κλισέ) αντιδράσεις, για να επικροτηθούν και να ενεργοποιηθούν τα πιο ζωώδη ένστικτα.
Αλλά το σφάλμα – αν μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι η αποφυλάκιση- είναι όντως των δικαστών;
Όχι βέβαια! Ο Giovanni Brusca δεν είναι από σήμερα ελεύθερος χάρη σε νομικά τερτίπια ή λόγω της απόφασης κάποιων επίορκων δικαστών. Είναι ελεύθερος βάσει ενός νόμου, που δημιουργήθηκε ad hoc, ύστερα από πρόταση των Giovanni Falcone και Antonio Scopelliti και ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο. Ενός νόμου ,δηλαδή, που τον θέλησαν δύο δικαστές, ο ένας από τους οποίους, αμέσως μετά τη θέσπισή του, δολοφονήθηκε από τον Brusca και ο άλλος υπήρξε ο μοναδικός δικαστής που εκτελέστηκε από την καλαβρέζικη “ndrangheta”.
Είναι ο περιβόητος νόμος για τους “pentiti”, τους μετανιωμένους μαφιόζους δηλαδή που συνεργάζονται με τις δικαστικές αρχές (νομοθετικό διάταγμα της 15ης Ιανουαρίου 1991) και που επιτρέπει την έκτιση μέρους της ποινής, σε όσους, με την πάροδο του χρόνου, αποφασίζουν να δώσουν θεμελιώδεις πληροφορίες για τη μαφία, αποκαλύπτοντας στοιχεία και ονόματα και αποτρέποντας νέα αδικήματα του οργανωμένου εγκλήματος.
Και γιατί ήταν τόσο επιθυμητός και αναγκαίος αυτός ο νόμος; Όχι για να “αναμορφωθούν” και να ελευθερωθούν κάποτε επικίνδυνοι εγκληματίες χωρίς την παραμικρή κοινωνική αναστάτωση. Αλλά επειδή οι Falcone, Scopelliti και Ferdinando Imposimato συνειδητοποίησαν ότι οι συνεργάτες της δικαιοσύνης είναι το μοναδικό εργαλείο στα χέρια των δικαστών. Και πώς μπορείς να τους πείσεις να μιλήσουν, με κίνδυνο της ίδιας τους της ζωής; Μόνο μέσω ενός μηχανισμού «ανταμοιβής».
Φυσικά, οι “pentiti” μπορεί να είναι ο πολυτιμότερος πόρος για την καταπολέμηση της μαφίας, αλλά με τι αντίτιμο; Σε ποιο βαθμό μπορεί δηλαδή ο λόγος του κράτους να ξεπεράσει αυτό που είναι και ηθικά αποδεκτό;
Μια καλή, κατά τη γνώμη μου, απάντηση προσπάθησε να δώσει ο Piero Grasso, πρώην δικαστής του pool της anti-mafia και νυν γερουσιαστής, ο οποίος υπήρξε παλιότερα και ο ίδιος στόχος δολοφονίας και απαγωγής του γιού του.
Λέει λοιπόν ο Grasso: “με την περίπτωση του Brusca το κράτος δεν κέρδισε μια μόνο φορά, αλλά τρεις”.
Την πρώτη όταν τον συνέλαβε και τον έκλεισε φυλακή, επειδή ήταν και παραμένει ένας από τους χειρότερους εγκληματίες στην ιστορία, με βάση τον αριθμό των εγκλημάτων και της αγριότητας τους.
Τη δεύτερη, όταν τον έπεισε-με κίνδυνο της ζωής του ίδιου και των οικείων του- να συνεργαστεί, γιατί ήταν οι αποκαλύψεις του που κατέστησαν δυνατές τις καταδίκες που ακολούθησαν και αποκάλυψαν θεμελιώδη κομμάτια του παζλ για την περίοδο που η σικελική Cosa Nostra κήρυξε πόλεμο στο κράτος.
Την τρίτη , όταν διέταξε την απελευθέρωσή του μετά από 25 χρόνια φυλάκισης, σεβόμενο τη δέσμευση που είχε αναλάβει και στέλνοντας ένα πολύ ισχυρό μήνυμα σε όλους τους μαφιόζους που κρατούνται σε κελιά: την ελευθερία, αν δεν συνεργαστούν, δεν θα την δουν ποτέ.
Εδώ, η ηθική δεν χωρά πουθενά. Μόνο ένα πράγμα μετράει: ο νόμος. Ένας νόμος που, με την πάροδο των ετών, δεν άλλαξε ποτέ, έστω και αν και τώρα όλοι δηλώνουν αγανακτισμένοι. Ένας νόμος που αναγνωρίζει τη σημασία των συνεργατών της δικαιοσύνης στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.
Και ο σεβασμός του νόμου είναι που μας ξεχωρίζει από εκείνους που μισούν τη νομιμότητα.
Είναι ο νόμος που διακρίνει έναν κράτος δικαίου από μια κοινωνία που βασίζεται αποκλειστικά στο ένστικτο.
Vlassis Vasilopoulos