Συνέντευξη στον Δημήτρη Ψαρρά: «Οι ιδέες του ρατσισμού και του εθνικισμού δεν είναι ακόμη μακριά μας»

Posted on 09 Νοεμβρίου, 2020, 1:55 μμ
21 secs

Τη συνέντευξη πήραν η Χρυσάνθη Σουκαρά και ο Άγγελος Γκόγκος.

Τα σκίτσα προέρχονται από τη καμπάνια «Βάλ’ τους Χ – Ο Μαύρος Χάρτης της Αθήνας» του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ και της HumanRights360.


Η συνέντευξη αυτή υπήρξε μια από τις πρώτες σκέψεις ανάμεσα σε εκείνες τις στιγμές της συγκίνησης, του μεγάλου ενθουσιασμού που νιώσαμε την ημέρα της καταδίκης της Χρυσής Αυγής.

 

Ίσως επειδή κάθε σημαντικό γεγονός στην Ιστορία είναι ένας προβολέας που φωτίζει όλους εκείνους τους ανθρώπους και τις μεταξύ τους σχέσεις που συνέβαλαν στο να διαμορφωθούν οι συνθήκες ώστε να γίνει το γεγονός αυτό πραγματικότητα. Και ίσως επειδή κάποιοι εξ αυτών, μέσα από το έργο τους, αποτέλεσαν κάτι πολύ περισσότερο από μια ατομικότητα.

 

Ένας από αυτούς είναι ο Δημήτρης Ψαρράς, o ερευνητής δημοσιογράφος που αφιέρωσε δεκαετίες για να φέρει στο φως ντοκουμέντα, στοιχεία, αποδείξεις για το πραγματικό πρόσωπο της Χρυσής Αυγής, όταν ακόμη σχεδόν κανείς δεν ασχολούνταν μαζί της, αλλά και για την απειλή του ακροδεξιού φαινομένου στην Ελλάδα. Μαζί του μιλήσαμε για πολλά: για το «από εδώ και πέρα», για τους παράγοντες που ανέχτηκαν ή έθρεψαν το φίδι, για το φασισμό της διπλανής πόρτας, για τη μεθοδολογία της χρόνιας έρευνας του κ.α.


  • Η δίκη της ΧΑ έφτασε στο τέλος της. Η ΧΑ αποτελεί, πλέον και με δικαστική απόφαση, εγκληματική οργάνωση. Κοιτώντας προς τα πίσω, αυτά τα 5,5 χρόνια που διήρκησε η δίκη, ποια θεωρείτε ως τα βασικότερα σημεία-κλειδιά που οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα;
 

Το σημείο-κλειδί στην υπόθεση αυτή υπήρξε ένα: η συνεξέταση από το ίδιο δικαστήριο μιας σειράς υποθέσεων στις οποίες φέρονταν ως δράστες μέλη της ΧΑ. Για πρώτη φορά αυτό συνέβη τον Σεπτέμβριο του 2013, μετά από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και τον πανελλαδικό ξεσηκωμό με αίτημα να δοθεί ένα τέλος στη ναζιστική βία. Συγκέντρωσε τότε ο υπουργός Δημόσιας Τάξης της κυβέρνησης Σαμαρά, Νίκος Δένδιας, 32 εκκρεμούσες δικογραφίες με υπόπτους ή κατηγορούμενους μέλη της οργάνωσης και τις παρέδωσε στον Άρειο Πάγο με το ερώτημα αν αυτές συνδέονται μεταξύ τους.

 

Από εκείνη τη στιγμή συνέβη αυτό που έπρεπε να είχε κάνει η ελληνική πολιτεία εδώ και πολλά χρόνια. Ερευνήθηκε δηλαδή ο τρόπος δράσης (το modus operandi) της οργάνωσης, καθώς και το κίνητρο των επιθέσεών της (η ναζιστική συγκρότηση). Έτσι διαπιστώθηκε ότι η δράση αυτή έχει πολλά από τα στοιχεία που ορίζει το άρθρο 187 Π.Κ. για τις εγκληματικές οργανώσεις. Απάντηση σ’ αυτό το ζήτημα κλήθηκε να δώσει το Α΄ Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών που εξέδωσε στις 7 Οκτωβρίου τη γνωστή απόφαση.

 

Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2013 είχαμε πολλές δίκες και καταδίκες Χρυσαυγιτών, αλλά ουδέποτε έως τότε δεν είχε προχωρήσει η δικαιοσύνη στο επόμενο βήμα, τον έλεγχο δηλαδή της ηγεσίας της οργάνωσης. Αυτός είναι ο λόγος που γιγαντώθηκε τόσο πολύ το υλικό της δίκης αυτής, αλλά κατά τη γνώμη μου αυτός ήταν ο μόνος τρόπος να διερευνήσει το δικαστήριο την υπόθεση σε βάθος. Γι’ αυτό είναι εντελώς λανθασμένη – αν δεν είναι εκ του πονηρού – η ένσταση πολλών αναλυτών ότι θα έπρεπε να ξεχωριστεί η δίκη για τη δολοφονία Φύσσα. Χωρίς τη συνεκδίκαση θα βρίσκονταν και πάλι οι κύριοι υπεύθυνοι στο απυρόβλητο. Εννοώ αυτούς που το δικαστήριο έκρινε «διευθυντές της εγκληματικής οργάνωσης», δηλαδή τα 7 μέλη του Πολιτικού Συμβουλίου της ΧΑ.

 

Όσο για τη μακρά διάρκεια της δίκης, για την οποία τώρα διαμαρτύρονται οι καταδικασθέντες, αυτή οφείλεται κυρίως στις σκόπιμες καθυστερήσεις που προήλθαν από τη δική της πλευρά, λ.χ. με την αποχή τους επί εξάμηνο ή με την επιλογή να διαβάζονται χιλιάδες παντελώς άσχετες κοινοβουλευτικές ερωτήσεις, μόνο και μόνο για να κερδίζεται χρόνος.

 

Του Noir Captain. Το πογκρόμ των χρυσαυγιτών σε καταστήματα μεταναστών στον Αγ.Παντελεήμονα το 2011

 

— Σε μια τοποθέτηση σας είχατε εκφράσει πως “η ΧΑ είναι ο αρχηγός”. Με τον αρχηγό στη φυλακή το ενδεχόμενο ανασύνταξης τους στην οργανωτική δομή της ΧΑ παύει οριστικά να ισχύει;

 

Επιμένω σ’ αυτή τη διατύπωση και νομίζω ότι έχει επιβεβαιωθεί από τα πράγματα. Ήδη, μετά την αποτυχία στις εκλογές του 2019, επιχειρήθηκε από τον Κασιδιάρη να τον χρίσει ο Μιχαλολιάκος διάδοχό του. Αυτό δεν έγινε – εφόσον ένας ήταν ο «αρχηγός» – και στη συνέχεια ο Κασιδιάρης αποχώρησε για να φτιάξει τη δική του οργάνωση, όπως είχε κάνει ήδη ο Λαγός, για άλλους λόγους εκείνος, επειδή απλώς είχε εξασφαλίσει τα οικονομικά και άλλα προνόμια της θέσης του ευρωβουλευτή και δεν είχε κανένα λόγο να τα μοιράζεται με τον «αρχηγό».

 

Και οι τρεις αυτές όμως ομάδες απλώς αλληλοεξοντώθηκαν, καταγγέλλοντας η μία την άλλη και υπονομεύοντας την έως τότε κοινή υπερασπιστική τους γραμμή. Λαγός και Κασιδιάρης καταγγέλλουν, λ.χ., τη ΧΑ του Μιχαλολιάκου για ναζιστική, διαψεύδοντας όσα οι ίδιοι έλεγαν στις απολογίες τους. Νομίζω ότι η ΧΑ όπως την ξέραμε έχει οριστικά τελειώσει και πολύ αμφιβάλλω ότι θα έχουν οποιοδήποτε πολιτικό μέλλον τα γνωστά της στελέχη.

 
 

— Στα βιβλία σας «Η μαύρη βίβλος της ΧΑ» και «Η ΧΑ μπροστά στη δικαιοσύνη» καταγράφετε την εμπλοκή ακροδεξιών και μετέπειτα μελών της ΧΑ σε βομβιστικές επιθέσεις με δεκάδες τραυματίες, τα δημόσια καλέσματα της ΧΑ να στραφούν οι πολίτες στην αυτοδικία, τις δεκάδες δολοφονικές επιθέσεις χρυσαυγιτών σε βάρος μαθητών, φοιτητών, αλλοδαπών, μελών αριστερών οργανώσεων, εργαζομένων και όλα αυτά για περίπου 4 δεκαετίες. Κάποιες υποθέσεις είχαν οδηγηθεί στη δικαιοσύνη, άλλες ποτέ. Γιατί φτάσαμε στο 2020 για να υπάρξει τελεσίδικη απόφαση ότι η ΧΑ είναι μια εγκληματική οργάνωση;

 

Ο Μιχαλολιάκος είχε φροντίσει να δώσει στην οργάνωσή του την εξωτερική μορφή «πολιτικού κόμματος» από πολύ παλιά, προτού καν σκεφτεί να πολιτευθεί. Έκανε αίτηση στον Άρειο Πάγο για την έγκριση πολιτικής κίνησης με την ονομασία «Λαϊκός Σύνδεσμος» από το 1983, ενώ η ΧΑ κατέβηκε για πρώτη φορά σε εκλογές έντεκα χρόνια αργότερα, το 1994.

 

Η μορφή «κόμμα» λειτούργησε επί χρόνια ως ασπίδα προστασίας για την οργάνωση, η οποία οχυρωνόταν πίσω από αυτήν κάθε φορά που συλλαμβανόταν να εγκληματεί κάποια ομάδα Χρυσαυγιτών. Το είδαμε και πρόσφατα να το επιχειρεί ο Μιχαλολιάκος, αναλαμβάνοντας –με καθυστέρηση φυσικά- την «πολιτική ευθύνη» για τη δολοφονία Φύσσα, πριν από τις εκλογές του φθινοπώρου του 2015. Τότε το επιχείρημά του ήταν ότι δεν μπορεί να διωχθεί ο ίδιος και η ΧΑ για τη δολοφονία, όπως δεν είχε διωχθεί ο Κων. Καραμανλής και η ΕΡΕ για τη δολοφονία Λαμπράκη και ο Κων. Μητσοτάκης και η ΝΔ για τη δολοφονία Τεμπονέρα.

 

Πράγματι, το Σύνταγμα του 1975 που ψηφίστηκε αμέσως μετά την πτώση της χούντας προσφέρει μια ιδιαίτερη προστασία στα κόμματα. Αλλά αυτή η προστασία δεν μπορεί βέβαια να επεκταθεί και σε όσα αποτελούν απλώς τον μανδύα μιας εγκληματικής οργάνωσης. Πάντως για πολλά χρόνια το πολιτικό σύστημα είχε αποδεχτεί το σόφισμα του Μιχαλολιάκου και αρκούνταν να εξετάζει μόνο τους αυτουργούς και όχι την οργάνωσή τους.

 

Της Στέλλας Γεωργίου. Επίθεση ομάδας ατόμων με μαχαίρια σε δύο νεαρούς Αφγανούς στο Μεταξουργείο το 2019.

 

— Εδώ και δεκαετίες, μέσα από το έργο σας σαν ερευνητής δημοσιογράφος, έχετε δώσει έναν τεράστιο αγώνα να αποκαλυφθεί σε όλους μας η απειλή και τα πραγματικά χαρακτηριστικά της ακροδεξιάς και του νεοναζισμού. Μεταφέρετε μας μια εικόνα από τη μεθοδολογία της χρόνιας έρευνας σας. Ποιες δυσκολίες συναντήσατε; Ποιο ήταν το κίνητρο σας να συνεχίσετε;

 

Αυτό που κάναμε επί χρόνια με τους συνεργάτες μου στο περιοδικό «Σχολιαστής» αρχικά (1983-1990), με τη δημοσιογραφική ομάδα «Ιός» στη συνέχεια (Δημήτρης Τρίμης, Τάσος Κωστόπουλος, Αγγέλικα Ψαρρά, Άντα Ψαρρά, «Ελευθεροτυπία», 1990-2011) και με νεότερους συναδέλφους στην «Εφημερίδα των Συντακτών» (Γιάννης Μπασκάκης, Γιώτα Τέσση 2012-2020) ήταν απλώς να ερευνούμε ένα θέμα το οποίο οι περισσότεροι δημοσιογράφοι θεωρούσαν άνευ σημασίας και εμάς που το ψάχναμε μας αποκαλούσαν εμμονικούς.

 

Για χρόνια είχαμε την εντύπωση ότι βρισκόμαστε στον ρόλο του βοσκού που φωνάζει «λύκος» και φοβόμασταν ότι τη στιγμή που θα γιγαντωθεί αυτός ο λύκος θα είναι πολύ αργά. Η προσωπική μου «εμμονή» οφείλεται στο γεγονός ότι η σχέση μου με τα δημόσια πράγματα και με τη δημοσιογραφία γεννήθηκε στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα. Αυτή η εμπειρία υπήρξε τόσο έντονη ώστε δεν υπήρχε περίπτωση να μην ενδιαφερθώ για την ύπαρξη μιας ναζιστικής οργάνωσης που ιδρύθηκε το 1980 και από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 αποφάσισε να βγει στο δρόμο με επιθέσεις σε αυτούς που θεωρούσε πολιτικούς της αντιπάλους. Οι δυσκολίες βέβαια δεν έλειψαν, αλλά νομίζω ότι μέσα σε μια μέρα, στις 22 Οκτωβρίου, όταν ανακοινώθηκε ότι οδηγούνται στις φυλακές η ηγεσία και τα μέλη της εγκληματικής οργάνωσης, όλα ξεχάστηκαν.

 

Ως προς τη μεθοδολογία, αυτό που θα είχα να συμβουλέψω τους νεότερους συναδέλφους, ειδικά όσους στρέφονται στην ερευνητική δημοσιογραφία, είναι ότι οφείλουν να συγκεντρώνουν στοιχεία για τα θέματα που ερευνούν και – κυρίως – να ταξινομούν και να διατηρούν αυτά τα στοιχεία.

 

Η μεγαλύτερη δική μου συμβολή στην προκαταρκτική έρευνα που διεξήγαγε ο Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Χαρ. Βουρλιώτης, αλλά και κατά την τριήμερη κατάθεσή μου στο δικαστήριο, ήταν ντοκουμέντα, τα οποία είχα κρατήσει εδώ και τριάντα χρόνια για τη ΧΑ. Ανάμεσα σ’ αυτά, και το πραγματικό Καταστατικό της ΧΑ, το οποίο είχε φροντίσει να εξαφανίσει η οργάνωση, γιατί ήταν εξαιρετικά επιβαρυντικό και το είχα φυλάξει από το 1988.

 

Του Πάνου Μαραγκού. ΧΑ & παραθρησκευτικές οργανώσεις επιχειρούν να εμποδίσουν τη παράσταση Corpus Christi

 

— Στα βιβλία σας έχετε επισημάνει ότι η ΧΑ και γενικότερα η ελληνική ακροδεξιά συνδέεται με το βαθύ ελληνικό κράτος. Ποιες είναι αυτές οι σχέσεις διαχρονικά και στο σήμερα;

 

Υπήρχε επί χρόνια στην Ελλάδα η ψευδαίσθηση ότι η Ακροδεξιά δεν έχει τύχη στη χώρα μας μετά την οδυνηρή εμπειρία της εφτάχρονης δικτατορίας. Ως απόδειξη γι’ αυτή την εντύπωση συνήθως προσκομίζονταν οι πενιχρές εκλογικές επιδόσεις των ακροδεξιών σχημάτων που δημιουργούνταν και μετά από λίγο διαλύονταν μέχρι την εμφάνιση του ΛΑΟΣ. Το ίδιο φαινόμενο είχε παρουσιαστεί στην Πορτογαλία και την Ισπανία που είχαν βγει από τις δικές τους δικτατορίες την ίδια περίοδο. Έβλεπαν πολλοί τις επιδόσεις της Ακροδεξιάς, λ.χ. στη Γαλλία και θεωρούσαν ότι η χώρα μας έχει ανοσία στο φαινόμενο.

 

Όμως η ελληνική ιδιαιτερότητα είναι ότι οι ακροδεξιές απόψεις εύρισκαν γόνιμο έδαφος να αναπτυχθούν στα πολιτικά σχήματα του λεγόμενου δικομματισμού, με καλυμμένο φυσικά τρόπο, αλλά έτοιμες να αναδειχτούν μόλις θα το επέτρεπαν οι συνθήκες. Και αυτό συνέβη στις αρχές του 1990 με την αναβίωση του Μακεδονικού ζητήματος και την είσοδο πολλών μεταναστών στη χώρα από τις βαλκανικές χώρες όπου κατέρρεαν τα καθεστώτα του Ανατολικού Συνασπισμού, αλλά και το 2000 με τη διαμάχη για την αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες.

 

Τότε είδαμε ότι οι ιδέες του ρατσισμού, του εθνικισμού αλλά και του θρησκευτικού φονταμενταλισμού δεν είναι καθόλου μακριά μας. Απλώς αυτές θρέφονταν επί χρόνια στο σκοτάδι του βαθέος κράτους, δηλαδή ορισμένους μηχανισμούς που είχαν επιβιώσει από την περίοδο της κατοχής, του εμφυλίου και της δικτατορίας, στον στρατό, την αστυνομία, τη δικαιοσύνη και την εκκλησία. Μόνο αν λάβει κανείς σοβαρά υπόψη του αυτούς τους μηχανισμούς μπορεί να καταλάβει πώς η ΧΑ βρέθηκε να έχει συμπάθειες σε ανώτερους αξιωματικούς, σε εισαγγελείς, σε μητροπολίτες, για να μην μιλήσουμε για την προνομιακή της σχέση με τα ειδικά σώματα της αστυνομίας.

 

Ο προπηλακισμός του Γιάννη Μπουτάρη από ακροδεξιούς στη πλατεία του Λευκού Πύργου το 2018

 

— Μετά τις εκλογές του 2012 και την είσοδο της ΧΑ στη βουλή, η συντριπτική πλειοψηφία των ΜΜΕ επιδόθηκε σε μια παρουσίαση των νεοναζί με όρους lifestyle. Δημοσιογράφοι καλούσαν σε πάνελ χρυσαυγίτες, ωραιοποιούσαν την δράση τους και ενίοτε την χαρακτήριζαν ως ευεργετική. Ποιοι είναι οι λόγοι στους οποίους εδράζει αυτή η προθυμία των ΜΜΕ για την συγκεκριμένου είδους προβολή της ΧΑ;

 

Είναι ένα φαινόμενο που συνδέεται με τον τρόπο που δημιουργήθηκε η ιδιωτική ραδιοφωνία και τηλεόραση στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Ο ξαφνικός ανταγωνισμός υπήρξε τόσο έντονος ώστε χρειάστηκαν τα μέσα αυτά ακραίες φωνές για να διεκδικήσουν τηλεθέαση και ακροαματικότητα. Τότε ήταν που ξεκίνησε και μια εκστρατεία ανάδειξης του μεταναστευτικού ως προβλήματος επιβίωσης της «φυλής», με τη διόγκωση κάθε γεγονότος και την υπόθαλψη του εθνικισμού, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.

 

Υπήρχε πάντοτε και μια αίσθηση ότι «εμείς» μπορούμε να «διαχειριστούμε» τους άξεστους ακροδεξιούς και να τους χρησιμοποιήσουμε ως θέαμα. Υπήρχε ακόμα η ψευδαίσθηση ότι μετά την είσοδο της ΧΑ στη Βουλή, τα μέλη της θα προσαρμοστούν στην κοινοβουλευτική πραγματικότητα. Ξέρουμε ότι δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Απλώς εκμεταλλεύτηκαν τα προνόμια του βουλευτή και τα χρήματα της κρατικής επιδότησης για να ενισχύσουν τα Τάγματα Εφόδου.

 

Είναι γνωστό ότι σε όλη την Ευρώπη η Ακροδεξιά, ακριβώς επειδή είναι ακραία, ταιριάζει με τη σύγχρονη λογική των μέσων που αναζητούν θέματα έντονα και προκλητικά. Μόνο που σ’ αυτή την περίπτωση εκείνος που εκμεταλλεύτηκε τα μέσα ενημέρωσης ήταν η ΧΑ. Δεν συνέβη το αντίθετο, όπως νόμιζαν οι τηλεπαρουσιαστές που θεωρούσαν ότι μπορούν να παίξουν με ένα παρόμοιο ζήτημα.

 

Του Tasmar. Η επίθεση της ΧΑ σε κοινωνικό φροντιστήριο την ώρα μαθήματος σε μικρά παιδιά. Ηλιούπολη, 2011

 

— Μετά την καταδίκη της ΧΑ, θεωρείτε ότι θα υπάρξουν εξελίξεις στα – και για τα – ακροδεξιά σχήματα της Ευρώπης με τα οποία η ΧΑ είχε σχέσεις;

 

Τα μεγάλα ακροδεξιά σχήματα της Ευρώπης, όπως λ.χ. το Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν, δεν ήθελαν να έχουν καμιά σχέση με τη ΧΑ, εφόσον αποφεύγουν να ταυτίζονται με τον ναζισμό και την εγκληματική βία, όσο κι αν αποτελούν ομπρέλα και καταφύγιο για μικρές οργανώσεις με παρόμοιες ακραίες απόψεις.

 

Η ΧΑ είχε σχέση κυρίως με το γερμανικό NPD και το ιταλικό Forza Nuova και την ομάδα APF (Alliance for Peace and Freedom) που αποτελεί κράμα νεοφασιστικών και νεοναζιστικών κομμάτων. Την επαφή αυτή κληρονόμησε ο Λαγός, εκμεταλλευόμενος την ιδιότητα του ευρωβουλευτή, εφόσον αυτές οι οργανώσεις δεν έχουν κανέναν άλλον εκλεγμένο στο Ευρωκοινοβούλιο, κάτι που απαιτείται για να διεκδικήσουν χρηματοδότηση. Μετά τη δικαστική απόφαση δυσκολεύουν τα πράγματα και για το APF, εφόσον δεν είναι πιθανόν το Ευρωκοινοβούλιο να συναινέσει στη στήριξη της ομάδας.

 

Αυτές οι εξελίξεις, όμως, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα επηρεάσουν τα μεγάλα ακροδεξιά σχήματα.

 

Του Π. Μητσομπόνου. Στο pride του ’17, ακροδεξιοί επιτίθενται σε διαδηλωτές φωνάζοντας ομοφοβικά συνθήματα

 

— Αυτόν τον καιρό βρίσκεται σε εξέλιξη μια άλλη σημαντική δίκη, αυτή για τη δολοφονία του Ζακ. Τα χαρακτηριστικά της δολοφονίας του φέρνουν στο προσκήνιο το ερώτημα: η ηγεσία της ΧΑ είναι πλέον φυλακή, η ελληνική Ακροδεξιά έχει υποστεί τρανταχτό πλήγμα, οι ιδέες της όμως στην ελληνική κοινωνία;

 

Η γνώμη μου είναι ότι δεν έφερε η ΧΑ τις ακροδεξιές ιδέες στην ελληνική κοινωνία. Συνέβη το αντίθετο. Η ΧΑ κατόρθωσε να αξιοποιήσει σε όφελός της τις ακροδεξιές ιδέες που ενδημούσαν στην ελληνική κοινωνία, εκμεταλλευόμενη φυσικά και την κατάρρευση του πολιτικού συστήματος που προκάλεσε η κρίση από το 2010.

 

Δυστυχώς εδώ και πολλά χρόνια έχει σημειωθεί μια βαθιά μετάλλαξη στη χώρα μας. Αν συγκρίνει κανείς τις διαθέσεις της κοινής γνώμης που καταγράφονται στις ετήσιες έρευνες του Ευρωβαρόμετρου θα δει ότι το ποσοστό αντιμεταναστευτικών αισθημάτων στην Ελλάδα το 1991 είναι στο 27%, αισθητά κατώτερο από το Βέλγιο (50%), το Ηνωμένο Βασίλειο (43%), τη Γαλλία (41%), τη Γερμανία (37%) και ο μέσος όρος για την Ευρώπη των 15 ήταν εκείνη τη χρονιά 35%. Ένα μόλις χρόνο αργότερα, το 1992, και ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παρουσίασε ελαφρή μείωση (34%), στην Ελλάδα είδαμε τα αντιμεταναστευτικά αισθήματα να διογκώνονται και να τον ξεπερνούν (35%). Δυο χρόνια αργότερα, το 1994, ο μέσος ευρωπαϊκός όρος παρουσιάζει σοβαρή αύξηση (43%), αλλά στην Ελλάδα παρουσιάζεται μια πραγματική έκρηξη. Το ποσοστό των αντιμεταναστευτικών αισθημάτων φτάνει το 64% και καταλαμβάνει πλέον την πρώτη θέση στην Ευρώπη των 15. Η ραγδαία αυτή αύξηση συνεχίζεται τα επόμενα χρόνια. Το 1997 το ποσοστό φτάνει το 71%. Η Ελλάδα είναι σταθερά εδραιωμένη στην πρώτη θέση, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διατηρείται στο 45%.

 

Θέλω να πω ότι η ελληνική κοινωνία χρειάζεται μια βαθιά πολιτική, πολιτισμική και εκπαιδευτική αλλαγή για να ξεπεράσει αυτή τη μαύρη προοπτική. Η δικαστική απόφαση βοηθά, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα.

 

Της Γεωργίας Ζάχαρη. Οι τραμπουκισμοί από κατοίκους έξω από ξενοδοχείο φιλοξενίας προσφύγων στα Βίλια το 2019

 

— Η διαχείριση της πανδημίας οξύνει ολοένα και πιο πολύ τις κοινωνικές ανισότητες. Τα επόμενα χρόνια για τη χώρα μας φαίνεται να είναι δύσκολα. Ποιος πρέπει να είναι ο τρόπος να μην ανακάμψει ξανά η ακροδεξιά; Πώς μπορεί να απαντήσει σε τέτοια φαινόμενα η ριζοσπαστική αριστερά και η σοσιαλδημοκρατία; Η δεξιά μπορεί να αναχαιτίσει τέτοιες εκφράσεις;

 

Η Δεξιά δεν μπορεί ασφαλώς να ηγηθεί στον αγώνα κατά της Ακροδεξιάς. Εξάλλου ο βασικός λόγος που βρήκε τόσο ανοιχτό πεδίο ανάπτυξης η Ακροδεξιά είναι η υποχώρηση της Αριστεράς και της Σοσιαλδημοκρατίας στην Ευρώπη, καθώς και η επικράτηση σε πλανητική κλίμακα του νεοφιλελεύθερου πολιτικού και κοινωνικού αφηγήματος.

 

Αν δεν ξαναπάρουν την ηγεμονία στον τομέα των ιδεών οι αρχές της ισότητας, της κοινωνικής αλληλεγγύης και του ανθρωπισμού δεν υπάρχει τρόπος να καταπολεμηθεί η μισαλλοδοξία, ο ρατσισμός και ο εθνικισμός που τρέφονται από την καλλιέργεια του φόβου. Από την άλλη μεριά, δεν συμφωνώ ότι για να απαντήσει κανείς στη Δεξιά πρέπει να την ταυτίσει με την Ακροδεξιά. Είναι η λάθος συνταγή όπως μας διδάσκει η ιστορία του 20ού αιώνα.

 

— Τις τελευταίες εβδομάδες ακούμε από ένα κομμάτι του πολιτικού κόσμου, εκείνου που μέχρι χθες επιδίδονταν σε έναν εθνικιστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό οχετό και που ανέχτηκε ή τάισε το φίδι, ότι τελειώσαμε με τους ναζί. Έγιναν ξαφνικά πιο προοδευτικοί;

 

Όχι βέβαια. Το φαινόμενο που ζήσαμε αυτές τις μέρες ήταν μια επανάληψη του «αντιφασιστικού» ξεσηκωμού των πολιτικών κομμάτων και των μέσων ενημέρωσης το φθινόπωρο του 2013. Όπως και τότε, έτσι και τώρα, μόλις πέρασαν λίγες μέρες άρχισαν οι ίδιοι πολιτικοί αναλυτές να σχετικοποιούν τη ναζιστική απειλή, συγκρίνοντάς την με ανόμοια πράγματα και βάζοντας την εγκληματική οργάνωση στο ίδιο τσουβάλι με τον… ΣΥΡΙΖΑ.

 

Ωστόσο δεν θέλω να υποτιμήσω το γεγονός ότι, έστω και πιεσμένα από εξωτερικούς παράγοντες, τα στελέχη της Δεξιάς είναι ακόμα υποχρεωμένα να καταγγέλλουν την Ακροδεξιά, τουλάχιστον στη μορφή της ΧΑ. Είναι ένα κέρδος, αν θυμηθεί κανείς τα όσα λέγονταν το καλοκαίρι του 2013 από τους ίδιους για το ενδεχόμενο σύμπραξης με μια «σοβαρή ΧΑ» και κυρίως όσα διαπράττονταν στο σκοτάδι, με την υπόγεια διασύνδεση του πρωθυπουργικού γραφείου επί Σαμαρά με τη ΧΑ μέσω του Π. Μπαλτάκου.

 
 

— Πριν λίγες μέρες κυκλοφόρησε στα βιβλιοπωλεία το νέο σας «Πώς συλλογάται ο Ρήγας;» από τις εκδόσεις Πόλις. Τι να περιμένουμε;

 

Όσο κι αν αυτό φαίνεται περίεργο, η ενασχόλησή μου με τον Ρήγα Βελεστινλή έχει υπόγεια αλλά σαφή σχέση με όσα συζητήσαμε πιο πάνω. Αντιμετώπισα τον Ρήγα με την ιδιότητα του ερευνητή δημοσιογράφου όχι του ιστορικού. Και ανακάλυψα σημαντικά στοιχεία για τις πηγές της σκέψης και της δράσης του που δεν είχαν έρθει στο φως μέχρι σήμερα. Ακόμα και οι περίφημοι δυο στίχοι από τον «Θούριο» («Καλλιό ’ναι μίας ώρας ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνοι σκλαβιά και φυλακή») έχουν μια πηγή που μας εξηγεί πολλά. Αλλά κυρίως το ενδιαφέρον μου κεντρίστηκε από το γεγονός ότι ο Ρήγας που μας διδάσκουν στα σχολεία ή περιγράφουν στα συγγράμματά τους πολλοί ιστορικοί δεν έχει καμιά σχέση με το πραγματικό πρόσωπο και τη δράση του.

 

Μπορεί όλοι να εξυμνούν τον «πρωτομάρτυρα», αλλά στην πραγματικότητα πολλοί επιχειρούν να διαστρεβλώσουν τις θέσεις του για να αποφύγουν την αλήθεια. Όπως προκύπτει από τα ίδια τα γραπτά και τις πηγές του, ο Ρήγας δεν ήταν μόνο ο πιο σημαντικός εκπρόσωπος του ριζοσπαστικού Διαφωτισμού στα Βαλκάνια, αλλά το επαναστατικό του όραμα έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τη συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους, την πολιτειακή του δομή και την εξάρτησή του από την Εκκλησία.

 

Το απελευθερωτικό όραμα του Ρήγα συμπεριλαμβάνει ισότιμα όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, χωρίς καμιά διάκριση φύλου, εθνικής καταγωγής, θρησκείας και γλώσσας. Το πολιτικό πρόγραμμά του θα ταίριαζε απολύτως σε μια σύγχρονη ριζοσπαστική Αριστερά. Αυτό, όμως, δεν είναι εύκολο να τα αποδεχτούν όσοι ετοιμάζονται να φορέσουν φουστανέλες για να γιορτάσουν τα 200 χρόνια από την Επανάσταση.


 

Χρυσάνθη Σουκαρά – Άγγελος Γκόγκος  weave-on.com
...