Δημήτρης Χριστόπουλος: Ζήτω η ειρήνη! (ή μήπως είναι κι αυτό μειοδοσία;)

Posted on 25 Ιανουαρίου, 2021, 11:14 πμ
5 secs
Ξεκινά σήμερα ο 61ος κύκλος διερευνητικών επαφών Ελλάδας Τουρκίας. Οι διερευνητικές επαφές είναι ο πιο άτυπος τρόπος να συνομιλήσουν διπλωματικά δύο κράτη ώστε να δούνε αν και τι περιθώρια έχουν να συνεννοηθούν. Στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών δεν γίνεται συζήτηση ουσίας ως προς την επίλυση των διαφορών αλλά κάτι πιο εισαγωγικό: συζητάνε αν και τι μπορούν να θέσουν υπό διάλογο ως προς την ουσία. Για το λόγο αυτό, οι προηγούμενες διερευνητικές επαφές δεν οδήγησαν πουθενά: διότι η αντίληψη που οι δύο χώρες έχουν για τη διαφορά τους στο Αιγαίο είναι εντελώς διαφορετική. Η Ελλάδα συζητά την υφαλοκρηπίδα και μόνο ενώ η Τουρκία θέτει ένα συνολικό πακέτο θεμάτων που κατ’αυτήν αποτελούν το περιεχόμενο της διακρατικής διαφοράς. Ωστόσο, τα δύο κράτη παρά την όξυνση των σχέσεων τα τελευταία χρόνια ξανακάθονται στο τραπέζι κι αυτό από μόνο του είναι σημαντικό. Είναι γνωστό ότι και στις δύο πλευρές του Αιγαίου υπάρχουν εκείνοι που δεν θέλουν καμία διαπραγμάτευση για τίποτε θεωρώντας ότι αυτό δίνει ένα συγκριτικό διπλωματικό πλεονέκτημα στην άλλη πλευρά. Τέτοιες φωνές στα καθ’ημάς ακούγονται και στα αριστερά και στα δεξιά καφενεία. Τελευταία εκδοχή τους, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, με χθεσινή του συνέντευξη, όπου για πρώτη φορά αντιπολιτεύεται τον Έλληνα πρωθυπουργό. Το γεγονός αυτό είναι κρίσιμο και πιθανώς να είναι μόνο η αρχή. Αν υπάρχει ζωή μετά θάνατο και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης βλέπει από κάπου ψηλά τη στρατηγική του ιδρυτή της Πολιτικής Άνοιξης θα του έρχονται μάλλον δυσάρεστες μνήμες από την περίοδο 1992-1994 όπου ο Σαμαράς έριξε την κυβέρνησή του με πρόσχημα ένα άλλο “εθνικό” θέμα. Αλλά δυστυχώς, έτσι είναι. Όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρώνε οι κότες, λέει ο κόσμος. Κι ο Αντώνης Σαμαράς εκπροσωπεί την η πιο συστηματική, βιώσιμη και ανθεκτική στρατηγική της αυταρχικής εθνικιστικής δεξιάς που γνώρισε ο τόπος κατά τη Μεταπολίτευση.
Δεν έχει όμως μόνο η Δεξιά πρόβλημα ομηρείας από την πατριδοκαπηλία στην Ελλάδα. Έχει και η Αριστερά, στο πλαίσιο της οποίας ενδημούν αντιλήψεις που αντιστρατεύονται την ανάγκη συνεννόησης των λαών αντιμετωπίζοντάς την περίπου ως μειοδοσία. Ο όρος “εθνομηδενισμός” δεν είναι αποκλειστικά ακροδεξιάς κοπής ή προέλευσης.
Τα ίδια ισχύουν και στην Τουρκία, πλην όμως επειδή η Αριστερά εκεί είναι εξαιρετικά αδύναμη, το εκτόπισμα του εθνικιστικού λόγου της στην δημόσια σφαίρα είναι μικρότερο. Υπαρκτό ωστόσο. Έχω γνωρίσει ακροαριστερούς Τούρκους κεμαλιστές με γεωπολιτική ατζέντα σχεδόν αλυτρωτική που σοκάρει. Ωστόσο, στην Τουρκία ο βασικός εκφραστής του εθνικισμού είναι η Δεξιά, είτε η κεμαλική είτε η ισλαμική μετά την μεταστροφή του Ερντογάν την τελευταία δεκαετία.
Και καλά, οι Τούρκοι ακραίοι εθνικιστές λένε πως “μπορούν να φάνε την Ελλάδα με μια χαψιά” και πως σε τελευταία ανάλυση η πατρίδα τους είναι ισχυρότερη οπότε κι ένα πολεμικό επεισόδιο δεν θα πείραζε. Άντε να χάσουν μερικούς ακόμη στρατιώτες… Κι αυτό μολονότι, η Τουρκία έχει πολύ σημαντικότερα και μεγαλύτερα μέτωπα να επιλύσει πριν το Αιγαίο από τη Συρία, το Κουρδιστάν, το Ιράκ ως το Ναγκόρνο Καραμπαχ.
Οι Έλληνες ομόλογοί τους, όμως τι λένε όταν φτάσει ο κόμπος στο χτένι; Ελάχιστους έχω ακούσει να εκφέρουν τη λέξη “πόλεμος”. Κι αυτό διότι διστάζουν. Ξέρουν ότι μπορεί η ελληνική κοινή γνώμη να έχει εθιστεί στην πατριδοκαπηλία που πουλάνε, αλλά ξέρουν επίσης ότι οι Έλληνες δεν θέλουν πόλεμο με την Τουρκία.
Επομένως, εδώ συμβαίνει το εξής οξύμωρο: εμείς να πιστεύουμε ότι σε όλα έχουμε δίκιο επειδή η πατρίδα μας δεν γίνεται να μην έχει δίκιο, αλλά από την άλλη απευχόμαστε σαν ο διάολος το λιβάνι το ενδεχόμενο σύρραξης με τη γείτονα. Και εννοείται καλά κάνουμε.
Πέρα από τη δωρεάν ρητορική του εθνικισμού υπάρχει και το ένστικτο της αυτοσυντήρησης: ο πόθος να μη ζήσουμε ξανά πόλεμο και φέρετρα να επιστρέφουν στην πατρίδα. Αυτά η Ελλάδα πλέον δεν τα αντέχει. Έτσι είναι κι ευτυχώς. Και με την ευκαιρία, αυτό το γνωρίζουν στην Άγκυρα.
Προκειμένου λοιπόν να υπηρετηθεί η αποτροπή του πολέμου ή του “θερμού επεισοδίου” και διερευνητικές επαφές θα ξεκινήσεις και διάλογο θα κάνεις για πράγματα που θεωρούσες ότι δεν πρέπει να συζητήσεις. Ειδάλλως, θα τον κάνεις μετά το επεισόδιο. Έτσι είναι οι διεθνείς σχέσεις μεταξύ κρατών. Οι διαφορές είτε με συμβιβασμούς λύνονται είτε αλλιώς.
Πριν λίγο καιρό είχα διαβάσει ένα κείμενο στην Η Εφημερίδα των Συντακτών που μου είχε κάνει φοβερή εντύπωση όχι τόσο για το τι έγραφε αλλά για το ποιος το έγραφε: Αντώνης, Αντωνιάδης, Επίτιμος Αρχηγός Γενικού Επιτελείου Ναυτικού (ΓΕΝ). Δείτε το.
Και ας σκεφτούμε πόσο αδιέξοδο και τοξικό είναι τέτοιες απόψεις να ακούγονται τόσο λίγο στην ελληνική δημόσια σφαίρα. Αντί γι’ αυτές, περιφέρονται πρώην Έλληνες πράκτορες και “αναλυτές” που πουλάνε με στόμφο την πολεμοκάπηλη ειδημοσύνη τους. Αν όμως συμβεί το απευκταίο που πρεσβεύουν με τα τοξικά τους κηρύγματα, αυτοί θα μείνουν στην Αθήνα και θα συνεχίζουν τις τηλεοπτικές αναλύσεις, ενώ τα παιδιά μερικών απλών ανθρώπων θα γυρίσουν στο φέρετρο από το μέτωπο.
Ε, λοιπόν, επειδή μας έχει μείνει λίγο μυαλό να αποστρεφόμαστε αυτό το ενδεχόμενο, να ευχηθούμε καλή επιτυχία στον 61ο κύκλο διερευνητικών επαφών με την ελπίδα οι δύο χώρες να κάνουν την υπέρβαση και να παραδώσουν στις γενιές που έρχονται ένα πρόβλημα λιγότερο.
Ζήτω η ειρήνη! (ή μήπως είναι κι αυτό μειοδοσία;)

*Ανάρτηση του καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου (Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας) Δημήτρη Χριστόπουλου, στο facebook

...