Ένας χρόνος από τον θάνατο του Νάνου Βαλαωρίτη

Posted on 12 Σεπτεμβρίου, 2020, 7:17 πμ
11 secs

Ο ποιητής, πεζογράφος και δοκιμιογράφος Νάνος Βαλαωρίτης υπήρξε από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Έχει συνδέσει το όνομά του με τις μεγάλες πρωτοπορίες, αλλά και ορισμένα από τα διασημότερα ονόματα των γραμμάτων του 20ού αιώνα. Σεφέρης, Μπρετόν, Φερλινγκέτι, Γκίνσμπεργκ, Μπάροουζ, Τ.Σ. Έλιοτ, Γ.Χ Όντεν και Ντίλαν Τόμας είναι μερικοί μόνο από τους συγγραφείς και ποιητές τους οποίους γνώρισε και συναναστράφηκε. Συμμετείχε στο κίνημα του υπερρεαλισμού, βούτηξε στη μπιτ λογοτεχνία αλλά και στη γλωσσοκεντρική και πανκ ποίηση, χαρακτηρίστηκε αιώνιος έφηβος και περιπλανήθηκε πάντοτε, με τη ζωή, με τη γραφή του, σε χώρους νέους, πειραματικούς και περιπετειώδεις.

Ο Νάνος (Ιωάννης) Βαλαωρίτης γεννήθηκε στη Λωζάνη της Ελβετίας στις 5 Ιουλίου 1921. Ήταν δισέγγονος του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα σπούδασε φιλολογία και νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στα Πανεπιστήμια Λονδίνου και Σορβόνης.

Την πρώτη του εμφάνιση γράμματα έκανε το 1939 μέσα από τις στήλες του περιοδικού «Νέα Γράμματα». Το 1944 εγκατέλειψε την κατεχόμενη Ελλάδα, καταλήγοντας, έπειτα από παρότρυνση του Γιώργου Σεφέρη, στο Λονδίνο. Εκεί εργάστηκε ως υπάλληλος της ελληνικής πρεσβείας, μεταφραστής, συνεργάτης και εκδότης περιοδικών. Έγραψε άρθρα και πρώτος αυτός μετέφρασε εκτενώς στα αγγλικά Έλληνες ποιητές της γενιάς του 1930: Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο και Γκάτσο. Το 1947 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Η τιμωρία των μάγων». Κατά την διάρκεια της δεκαετούς παραμονής του στην Αγγλία και γνώρισε τον νομπελίστα ποιητή Τ.Σ Έλιοτ και όλο τον κύκλο του. Από το 1954 έως το 1960 έζησε στο Παρίσι και σχετίστηκε με τον Αντρέ Μπρετόν και τους υπερρεαλιστές.

Το 1960 επέστρεψε στην Ελλάδα και διηύθυνε το περιοδικό «Πάλι» (1963-1966). Από το 1968 έως το 1993 δίδαξε Συγκριτική Λογοτεχνία και Δημιουργική Γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Εκεί, ποιητικά του κείμενα εκδόθηκαν από τον εκδοτικό οίκο «City Lights» του Λόρενς Φερλινγκέτι.

Από το 1989 έως το 1995 διηύθυνε με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό «Συντέλεια», το οποίο επανεκδόθηκε το 2004 με τίτλο «Νέα Συντέλεια». Το 1990 οργάνωσε την παρουσίαση Ελλήνων υπερρεαλιστών στο Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι. Από το 2004, ζούσε μόνιμα στην Ελλάδα.

Ποιήματά του έχουν επίσης μεταφραστεί στα αγγλικά, γερμανικά, δανικά, ιταλικά, ρωσικά, ενώ ο ίδιος έχει μεταφράσει Έλληνες και ξένους δημιουργούς. Θεατρικά έργα του έχουν ανέβει σε σκηνές του Παρισιού, του Σπολέτο, του Άαρχους και της Αθήνας, ενώ έχει συνεργαστεί με τα περιοδικά «Τετράδιο», «Σήμα», «Horizon», «New Writing» και «Daylight».

Το 1958 βραβεύτηκε με το Β’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το οποίο αρνήθηκε να αποδεχτεί. Το 1983 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1998 με το Κρατικό Βραβείο Χρονικού- Μαρτυρίας. Το 1996 βραβεύτηκε από την Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης,-η οποία στο παρελθόν είχε βραβεύσει και τους Φερλινγκέτι και Γκίνσμπεργκ. Το 2004 τιμήθηκε με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό του έργο και το 2009 με το Κρατικό Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του. Το 2004, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος του απένειμε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής.

Ο Νάνος Βαλαωρίτης πέθανε στις 12 Σεπτεμβρίου 2019, σε ηλικία 98 ετών.

 

Ενα εμπνευσμένο και εμπνευστικό κείμενο του Νάνου Βαλαωρίτη: ο πρόλογός του στη Nadja του Αντρέ Μπρετόν    

[…] Η δικτύωση της καθημερινής ζωής από γεγονότα που αντηχούνε σα να συνεργάζονται είναι ακριβώς αυτή η απόπειρα πλουτισμού της εμπειρίας που επιχείρησε ο υπερρρεαλισμός στην εκστατική του φάση. Η ζωή και το έργο, η έκφραση και το περιεχόμενό της δε χωρίζονται. Είναι μια ενότητα που μόνο ο μεσαίωνας και οι πρωτόγονες κοινωνίες κατάφεραν να πλησιάσουν.

Οι χωρισμοί σε λογικό και σε παράλογο, συνειδητό και ασυνείδητο, είναι προϊόντα της δικής μας νοοτροπίας, εμείς που ζούμε την αλλοτρίωση και την ειδίκευση ως πληγές και ως αποξένωση από τον πραγματικό μας εαυτό στο πλαίσιο της βιομηχανικής κοινωνίας.   Η σχέση λοιπόν του υπερρεαλισμού με ορισμένες μορφές ψυχολογικής εμπειρίας που χαρακτηρίζονται ως ψυχωτικές, παρακρούσεις, παρανοιακές ερμηνείες, οραματισμοί, ψευδαισθήσεις, ακόμα και ψυχικά φαινόμενα τηλεπάθειας, προφητείας, κλπ., ασφαλώς είναι το κύριο θέμα όλων σχεδόν των βιβλίων του Μπρετόν.

‘Ολες αυτές οι εμπειρίες έχουν τούτο το κοινό, ότι ξεπερνάνε τα όρια της φτωχής πραγματικότητας μες την οποία είναι αναγκασμένοι να ζούνε οι περισσότεροι άνθρωποι, όχι λόγω των ασχολιών τους τόσο, όσο επειδή δεν φαντάστηκαν ότι υπήρχε τίποτα άλλο. Πέρα λοιπόν από τις κοινοτοπίες, ζει πάντοτε κάπου μέσα ή έξω μας μια Νάντια που αφήνεται ελεύθερη στους δρόμους της στιγμιαίας της έμπνευσης, σπάζοντας και παραβιάζοντας τους κανόνες.   Η χρήση της φωτογραφίας, ανθρώπων, αντικειμένων, και έργων τέχνης, έχει εδώ το ίδιο νόημα. Αποσκοπεί να δείξει την αλληλουχία όλων αυτών των όψεων της πραγματικότητας, την καμιά φορά κρυφή και αόρατη συνεκτικότητά τους που χρειάζεται κάποια σκέψη και κάποια προσπάθεια για να την ανακαλύψεις. […]

Η δύναμη του ποιητή είναι το θάρρος του να είναι υποκειμενικός, όχι μόνο με την παραδεδεγμένη έννοια, αλλά διότι εισχωρεί κάτω από τα κείμενα και μάλιστα τα κακώς κείμενα, ένα θάρρος που λίγοι επιστήμονες το έχουν, με σημαντικές εξαιρέσεις των πιο μεγάλων, από το Γαλιλαίο μέχρι το Φρόυντ ή το Ράιχ, και σήμερα ως κληρονομιά του Μαρξ, με όλες τις διαφορές τους, τούς Λέβι-Στρως και Λακάν. Ο ποιητής μένει όμως πάντοτε ο φάντης μπαστούνι, ο γελωτοποιός της τράπουλας που δεν παίζει με τους κανόνες. ‘Ετσι το κείμενο και το αντικείμενο πάντοτε θα βρίσκονται σε σχέσεις έντασης.

Και αν θέλουμε να κατατάξουμε κάπου τη Νάντια, ασφαλώς θα τη βάλουμε από το μέρος των αντι-κειμένων, των βιβλίων που υπονομεύουν, που τολμάνε να ανασκαλέψουν στις απαγορευμένες περιοχές

Νάνος Βαλαωρίτης

Ανδρέας Μπρετόν, Νάντια, εκδ. ‘Υψιλον, Αθήνα, 1981 \

Πηγή: sansimera.grlifo.gr

 

 

...